زنجبیل فقط یک ادویه نیست؛ کشف کاربرد انقلابی آن در پزشکی

شاید در آینده، زنجبیل فقط یک ادویه در آشپزخانه نباشد؛ بلکه الهام بخش نسل جدیدی از روش‌های دارورسانی هدفمند برای بیماری‌های روده باشد.

زنجبیل برای بیشتر مردم یک ادویه آشناست؛ ماده‌ای تند و معطر که در غذاها، دمنوش‌ها و بسیاری از درمان‌های سنتی استفاده می‌شود. اما سال هاست پژوهشگران به یک ویژگی متفاوت این گیاه توجه کرده‌اند: آیا ترکیبات موجود در زنجبیل می‌توانند در مبارزه با التهاب نقش داشته باشند؟

یک پژوهش جالب ایده‌ای بسیار متفاوت را بررسی کرد. دانشمندان به جای آن که صرفا عصاره یا پودر زنجبیل را مصرف کنند، ذراتی بسیار کوچک از خود زنجبیل استخراج کردند؛ ذراتی در مقیاس نانو که می‌توانستند پس از مصرف خوراکی، به روده بزرگ برسند.

نتایج آزمایش‌ها روی سلول‌ها و مدل‌های حیوانی، توجه زیادی را به این ایده جلب کرد. البته باید تاکید کرد که این یافته‌ها هنوز به معنی آن نیست که خوردن زنجبیل می‌تواند بیماری‌های التهابی روده را در انسان درمان کند.

زنجبیل چگونه به یک نانوذره تبدیل شد؟

پژوهشگران ابتدا زنجبیل تازه را آماده کردند و سپس با استفاده از روش‌های آزمایشگاهی مانند همگن سازی و سانتریفیوژ با سرعت بالا، ذرات موجود در آن را جدا و خالص کردند.

محصول به دست آمده شامل جمعیتی از نانوذرات مشتق شده از زنجبیل بود که اندازه متوسط آن‌ها حدود ۲۳۰ نانومتر گزارش شد. برای تصور این اندازه کافی است بدانیم صد‌ها عدد از این ذرات می‌توانند در عرض یک تار موی انسان قرار بگیرند.

این ذرات فقط تکه‌های ساده‌ای از زنجبیل نبودند. پژوهشگران دریافتند که آن‌ها حاوی ترکیبات زیست فعال زنجبیل، از جمله ۶-gingerol و ۶-shogaol، و همچنین لیپید‌ها و مواد زیستی دیگری هستند.

چرا روده بزرگ اهمیت دارد؟

بیماری‌های التهابی روده، از جمله بیماری کرون و کولیت اولسراتیو، با التهاب مزمن دستگاه گوارش ارتباط دارند. در چنین شرایطی، کنترل التهاب و کمک به ترمیم پوشش روده اهمیت زیادی دارد.

ایده اصلی پژوهشگران این بود که اگر بتوان مواد ضدالتهابی را مستقیما به محل التهاب رساند، شاید بتوان اثر مطلوب را افزایش داد و در عین حال تماس غیرضروری آن‌ها با سایر قسمت‌های بدن را کاهش داد.

در آزمایش‌های انجام شده، نانوذرات مشتق شده از زنجبیل پس از مصرف خوراکی توانستند به شکل موثری روده بزرگ را هدف قرار دهند و عمدتا توسط سلول‌های پوششی روده و برخی سلول‌های ایمنی جذب شوند.

نانوذرات زنجبیل چه کاری انجام دادند؟

نتایج آزمایش‌های حیوانی امیدوارکننده بود.

در مدل‌های مختلف کولیت در موش ها، نانوذرات زنجبیل توانستند شدت التهاب حاد را کاهش دهند و به ترمیم بافت روده کمک کنند. پژوهشگران همچنین کاهش برخی مولکول‌های مرتبط با التهاب، از جمله tnf-alpha، il-۶ و il-۱β، و افزایش برخی عوامل ضدالتهابی مانند il-۱۰ و il-۲۲ را گزارش کردند.

موضوع جالب‌تر این بود که در مدل‌های حیوانی، این نانوذرات با کاهش التهاب مزمن، با کاهش خطر سرطان مرتبط با کولیت نیز ارتباط نشان دادند.

این یافته اهمیت زیادی دارد، زیرا التهاب مزمن روده می‌تواند در طول زمان به آسیب بافتی و افزایش خطر برخی عوارض منجر شود.

آیا این یعنی زنجبیل می‌تواند کولیت را درمان کند؟

پژوهش مورد اشاره، یک مطالعه پیش بالینی بود؛ یعنی نتایج اصلی آن از آزمایش‌های سلولی و مدل‌های حیوانی به دست آمده است؛ بنابراین نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که مصرف زنجبیل یا حتی مصرف نانوذرات زنجبیل می‌تواند بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو را در انسان درمان کند.

حتی نمی‌توان نانوذراتی را که در آزمایشگاه با روش‌های تخصصی تولید و خالص شده‌اند، معادل زنجبیلی دانست که در خانه می‌خوریم یا به صورت دمنوش مصرف می‌کنیم.

به عبارت دیگر، «زنجبیل ممکن است دارای ترکیبات ضدالتهابی باشد» با این ادعا که «خوردن زنجبیل بیماری التهابی روده را درمان می‌کند» دو گزاره کاملا متفاوت هستند.

پس اهمیت این کشف در چیست؟

اهمیت این پژوهش فقط در خود زنجبیل نیست؛ بلکه در ایده‌ای است که پشت آن قرار دارد.

پژوهشگران نشان دادند که یک ماده خوراکی می‌تواند منبعی برای ساخت نانوذرات زیستی باشد و این ذرات ممکن است به عنوان یک سیستم طبیعی برای رساندن مواد فعال به روده مورد استفاده قرار گیرند.

این موضوع در سال‌های بعد نیز مورد توجه قرار گرفت. برای مثال، پژوهش‌های دیگری بررسی کردند که آیا می‌توان از نانوذرات مشتق شده از زنجبیل به عنوان وسیله‌ای برای رساندن دارو‌های ضدسرطان به تومور‌های روده بزرگ استفاده کرد.

در یکی از این مطالعات، نانوذرات مشتق شده از زنجبیل با داروی دوکسوروبیسین ترکیب شدند تا امکان استفاده از آن‌ها به عنوان یک سیستم دارورسانی برای سرطان روده بزرگ بررسی شود.

یک ادویه معمولی با یک ایده پزشکی غیرمعمول

شاید جذاب‌ترین بخش داستان همین باشد: ماده اولیه این فناوری، چیزی است که در آشپزخانه بسیاری از خانه‌ها پیدا می‌شود.

اما فاصله زیادی بین «زنجبیل خوراکی» و «نانوذرات مشتق شده از زنجبیل» وجود دارد. تولید این ذرات نیازمند فرایند‌های آزمایشگاهی، جداسازی، خالص سازی و مشخصه یابی دقیق است و نمی‌توان با مخلوط کردن زنجبیل در خانه به همان محصول رسید. حتی منابع پژوهشی نیز درباره تلاش برای ساخت این ذرات از زنجبیل تازه، بر استفاده از تجهیزات تخصصی آزمایشگاهی تاکید کرده‌اند.

آنچه علم تاکنون نشان داده، بسیار ظریف‌تر و البته جذاب‌تر است: ذرات بسیار کوچک مشتق شده از زنجبیل در آزمایشگاه توانسته‌اند در مدل‌های حیوانی به سمت روده حرکت کنند، التهاب را کاهش دهند و به ترمیم بافت کمک کنند.

این یافته می‌تواند مسیر جالبی برای توسعه درمان‌های آینده باشد، اما برای تبدیل شدن به یک درمان واقعی، باید مراحل بیشتری از پژوهش، به ویژه مطالعات بالینی در انسان، پشت سر گذاشته شود.

شاید در آینده، زنجبیل فقط یک ادویه در آشپزخانه نباشد؛ بلکه الهام بخش نسل جدیدی از روش‌های دارورسانی هدفمند برای بیماری‌های روده باشد.