چالشهای نظام مالیاتی؛ درک صحیح از دادهها ضروری است
نظام مالیاتی ایران با چالشهایی در تجزیه و تحلیل دادهها مواجه است. درک نادرست از این دادهها میتواند منجر به بحرانهایی ناخواسته شود.
به گزارش فرتاک نیوز؛ ارزیابی عملکرد نظام مالیاتی باید فراتر از یک عدد و بدون توجه به عوامل اجتماعی، زمان وصول و تغییرات قانونی صورت گیرد. قضاوت درباره عملکرد این نظام نیازمند استفاده از شاخصهای قابل مقایسه است وگرنه، «عدد» جایگزین «واقعیت» میشود.
براساس آمارهای سازمان امور مالیاتی، درآمدهای مالیاتی در چهار ماهه نخست سال ۱۴۰۵ به حدود ۵۷۷ هزار میلیارد تومان رسید که نسبت به ۳۹۶ هزار میلیارد تومان در مدت مشابه سال قبل، ۴۶ درصد رشد داشته است. همچنین، استرداد مالیات و عوارض ارزش افزوده از ۱۱ هزار میلیارد تومان به ۲۹ هزار میلیارد تومان افزایش یافته که ۱۵۰ درصد رشد را نشان میدهد.
این ارقام در رسانهها منتشر شدهاند، اما برخی تحلیلها از واقعیتهای مهم غفلت کردهاند، شاید به دلیل کمبود دانش اقتصادی. موضوع دفاع از این سازمان نیست، بلکه باید به روش صحیح تحلیل آمار توجه کرد.
اگر هر عددی بدون توجه به تعاریف و دورههای زمانی تفسیر شود، در واقع با «روایتسازی با عدد» روبهرو هستیم. مثل ادعای کاهش تحقق درآمدهای مالیاتی به دلیل افت فعالیت اقتصادی و کاهش قدرت خرید مردم که سازمان امور مالیاتی به آن پاسخ داده است.
درآمدهای مالیاتی در چهار ماهه نخست امسال ۵۷۷ هزار میلیارد تومان بوده که نسبت وصولی آن حدود ۲۰.۵ درصد از کل درآمد مالیاتی مصوب سال است، در حالی که این نسبت در سال گذشته ۲۱ درصد بوده است. این تفاوت نشان میدهد که نباید تنها به یک عدد بسنده کرد، چرا که ممکن است روایتهایی غیرواقعی از این اعداد استخراج شود.
مبنای مقایسه باید به گونهای تعریف شود که تصویر دقیقی از وضعیت ارائه دهد. در واقع، درآمدهای مالیاتی در طول سال بهطور یکنواخت وصول نمیشوند و این موضوع در تحلیل باید در نظر گرفته شود.
در چهار ماهه نخست سال ۱۴۰۴، رشد درآمدهای مالیاتی ۳۲ درصد بود که در سال ۱۴۰۵ به ۴۶ درصد رسید. این افزایش نشاندهنده توان بهبود نظام مالیاتی است، حتی در شرایط اقتصادی نامساعد.
موضوع دیگری که مطرح است، افزایش مالیات به معنای فشار بیشتر نیست. اگر درآمد از شناسایی مؤدیان جدید و کاهش فرار مالیاتی به دست آید، نمیتوان آن را به عنوان فشار بر مؤدیان تلقی کرد.
در نهایت، اگر قرار باشد عملکرد نظام مالیاتی بررسی شود، باید به هر دو رقم وصولی و استرداد مالیاتی توجه کرد. تنها تکیه بر یک عدد، تصویر نادرستی از واقعیتهای مالیاتی ارائه میدهد.
