حمید علیدوستی چرا محبوب فوتبالدوستان بود؟ داستان مهاجمی که با گل، شخصیت و مرامش در تاریخ فوتبال ایران ماندگار شد

گاهی برای ماندگار شدن در فوتبال، نیازی نیست پیراهن پرطرفدارترین تیم کشور را بپوشید یا هر هفته در تیتر اول روزنامه‌ها باشید. بعضی بازیکنان با کیفیت فنی، رفتار حرفه‌ای و شخصیت متفاوت خودشان جایگاهی می‌سازند که گذر زمان هم نمی‌تواند آن را از بین ببرد. حمید علیدوستی یکی از همین چهره‌ها بود.

او که در ۲۱ اسفند ۱۳۳۴ در محله هفده شهریور تهران متولد شد، از نسل فوتبالیست‌هایی بود که فوتبال را در زمین‌های خاکی و باشگاه‌های ریشه‌دار تهران تجربه کردند. علیدوستی خیلی زود توانایی‌هایش را نشان داد و به یکی از مهاجمان شاخص فوتبال ایران تبدیل شد.

نام او بیش از هر چیز با باشگاه هما گره خورده است؛ تیمی که در فوتبال ایران جایگاه ویژه‌ای داشت و علیدوستی بخش مهمی از دوران بازیگری خود را در آن سپری کرد. او برخلاف بسیاری از ستاره‌های هم‌نسلش، مسیر حرفه‌ای خود را بدون پیوستن به استقلال و پرسپولیس ادامه داد و توانست از یک باشگاه خارج از دایره دو قطب سنتی فوتبال پایتخت به تیم ملی برسد.

همین ویژگی، در کنار توانایی‌های فنی، او را به چهره‌ای متفاوت تبدیل کرد. علیدوستی در ادامه برای تیم‌های دارایی، کشاورز و سایپا نیز به میدان رفت و در سال‌های پایانی دوران بازیگری خود، تجربه قهرمانی با سایپا را هم به دست آورد.

اگر بخواهیم بدون اغراق درباره جایگاه فنی حمید علیدوستی صحبت کنیم، باید سراغ آمار تیم ملی برویم. او بین سال‌های ۱۳۵۶ تا ۱۳۶۵ عضو تیم ملی فوتبال ایران بود و در ۲۷ مسابقه ملی، ۱۵ بار دروازه حریفان را باز کرد.

این آمار نشان می‌دهد علیدوستی مهاجمی نبود که فقط برای حضور در ترکیب تیم ملی انتخاب شود؛ او توانایی تبدیل موقعیت به گل را داشت و در نسل خود یکی از مهاجمان قابل اتکای فوتبال ایران محسوب می‌شد.

مهم‌ترین بخش کارنامه ملی او به حضور در رقابت‌های بزرگ قاره‌ای مربوط می‌شود. علیدوستی در دو دوره جام ملت‌های آسیا، سال‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۸۴، برای ایران بازی کرد و در بازی‌های آسیایی ۱۹۸۲ و ۱۹۸۶ نیز پیراهن تیم ملی را بر تن داشت.

چند ویژگی فنی باعث شده بود نام او در میان مهاجمان آن دوره برجسته باشد:

• قدرت تمام‌کنندگی: آمار ۱۵ گل در ۲۷ بازی ملی نشان‌دهنده توانایی بالای او در استفاده از فرصت‌های گلزنی بود.

• هوش در محوطه جریمه: جای‌گیری و تشخیص زمان مناسب برای حضور در موقعیت گل، از ویژگی‌های مهم یک مهاجم حرفه‌ای است.

• تجربه بین‌المللی: حضور در دو دوره جام ملت‌های آسیا و دو دوره بازی‌های آسیایی، تجربه ارزشمندی برای او به همراه داشت.

• ثبات در سطح ملی: نزدیک به یک دهه حضور در تیم ملی، نشان می‌داد که توانایی‌هایش مورد اعتماد کادر فنی قرار داشته است.

البته اهمیت کارنامه علیدوستی فقط در تعداد گل‌ها نبود؛ او در دوره‌ای برای تیم ملی بازی می‌کرد که فوتبال ایران با محدودیت‌های مختلف روبه‌رو بود و حفظ کیفیت فنی در چنین شرایطی ارزش ویژه‌ای داشت.

یکی از بخش‌های جالب زندگی فوتبالی حمید علیدوستی، ارتباط عمیق او با باشگاه هما بود. در دورانی که پیوستن به استقلال و پرسپولیس می‌توانست شهرت و محبوبیت یک بازیکن را چند برابر کند، علیدوستی ترجیح داد به مسیری که برای خودش انتخاب کرده بود وفادار بماند.

بر اساس روایت منتشرشده درباره زندگی او، علیدوستی پیشنهادهایی از دو باشگاه بزرگ پایتخت داشت، اما هما را انتخاب کرد و سال‌های مهمی از فوتبالش را در این باشگاه گذراند.

این تصمیم برای فوتبالدوستانی که به وفاداری بازیکنان به پیراهن باشگاه اهمیت می‌دهند، معنای خاصی داشت. او نشان داد که برای تبدیل شدن به یک ستاره، همیشه لازم نیست در مرکز توجه دو تیم پرطرفدار پایتخت قرار بگیرید.

البته محبوبیت علیدوستی فقط به این انتخاب محدود نبود. او در دوره‌ای که فوتبال ایران شرایط متفاوتی را تجربه می‌کرد، مسیر حرفه‌ای خودش را ادامه داد و حتی در ۳۱ سالگی تصمیم گرفت تجربه تازه‌ای در فوتبال اروپا به دست بیاورد.

در سال ۱۳۶۵ راهی آلمان شد و به تیم زالمرور پیوست. او در فصل ۱۹۸۶-۱۹۸۷ در دسته دوم فوتبال آلمان، در ۳۰ مسابقه ۱۰ گل به ثمر رساند؛ آماری که برای یک بازیکن ایرانی در آن مقطع قابل توجه بود.

این تجربه نشان داد علیدوستی فقط به موفقیت در فوتبال داخلی فکر نمی‌کرد و علاقه داشت توانایی‌هایش را در محیطی متفاوت محک بزند.

شاید مهم‌ترین دلیل تفاوت حمید علیدوستی با بسیاری از فوتبالیست‌های هم‌نسلش، دنیای شخصی او خارج از زمین فوتبال بود.

او به ادبیات، موسیقی، سینما و فلسفه علاقه داشت و برخلاف تصویری که معمولاً از یک مهاجم گلزن در ذهن مخاطبان شکل می‌گیرد، بخش مهمی از زندگی‌اش را با کتاب و هنر سپری می‌کرد.

علاقه او به موسیقی فقط یک سرگرمی ساده نبود. علیدوستی گیتار می‌نواخت و این علاقه حتی در مقطعی برایش حاشیه‌ساز شد. در روایتی که پیام یونسی‌پور در گزارش ایران‌وایر از زندگی او منتشر کرده، آمده است که در دهه ۱۳۶۰ به دلیل گیتارنوازی با محرومیت از حضور در تیم ملی روبه‌رو شد و حاضر نشد برای حفظ موقعیت فوتبالی خود، سازش را پنهان کند.

این روایت یکی از مهم‌ترین بخش‌های زندگی متفاوت اوست؛ فوتبالیستی که حاضر نبود تمام هویت خود را به مستطیل سبز محدود کند.

علیدوستی به نویسندگانی مانند داستایفسکی، هرمان هسه، کافکا و آلبر کامو علاقه داشت و سینمای فیلمسازانی مانند فدریکو فلینی و ژان‌لوک گدار را دنبال می‌کرد.

چنین علایقی باعث شد او در نگاه بسیاری از علاقه‌مندان فوتبال، شخصیتی فراتر از یک بازیکن داشته باشد. مستند «سمفونی حمید» ساخته جعفر صادقی نیز تلاش کرد بخش‌هایی از همین دنیای شخصی و فرهنگی او را به تصویر بکشد.

شاید بتوان دلایل متفاوت بودن علیدوستی را در چند ویژگی خلاصه کرد:

• علاقه جدی به مطالعه و ادبیات کلاسیک.

• دنبال کردن سینمای هنری و آثار فیلمسازان صاحب‌سبک.

• علاقه به موسیقی و نواختن گیتار.

• استقلال شخصیتی و تمایل به حفظ علایق فردی.

• نگاه متفاوت به زندگی در مقایسه با فضای رایج فوتبال آن دوران.

همین ترکیب فوتبال و فرهنگ بود که به شخصیت او جذابیتی خاص بخشید.

دوران بازیگری پایان ارتباط حمید علیدوستی با فوتبال نبود. او پس از آویختن کفش‌هایش، به دنیای مربیگری وارد شد و تلاش کرد تجربه سال‌ها حضور در سطح اول فوتبال را به نسل‌های بعد منتقل کند.

او در تیم‌های مختلفی از جمله پیکان، سایپا، هما و تراکتور فعالیت کرد و در مقطعی نیز هدایت تیم‌های ملی نوجوانان و جوانان ایران را بر عهده داشت.

در سال‌های پایانی فعالیت حرفه‌ای خود نیز از فوتبال فاصله نگرفت و در تیرماه ۱۴۰۴ به‌عنوان مدیر فنی و رئیس آکادمی باشگاه چادرملو اردکان معرفی شد.

از سوی دیگر، مستند «سمفونی حمید» که در سال ۱۴۰۰ در جشنواره سینماحقیقت به نمایش درآمد، فرصتی برای شناخت ابعاد کمتر دیده‌شده زندگی او فراهم کرد.

خبر درگذشت حمید علیدوستی در ۱۰ آبان ۱۴۰۵، در ۷۰ سالگی، بار دیگر نام این مهاجم قدیمی را در صدر اخبار فوتبال ایران قرار داد. او پس از سال‌ها مبارزه با بیماری سرطان پروستات و استخوان، در بیمارستان عرفان نیایش تهران بر اثر ایست قلبی درگذشت.

اما چرا حمید علیدوستی همچنان برای فوتبالدوستان چهره‌ای محبوب و قابل احترام است؟

پاسخ را باید در کنار هم قرار دادن چند ویژگی جست‌وجو کرد: گلزنی در تیم ملی، وفاداری به هما، تجربه حضور در فوتبال آلمان، شخصیت مستقل و علاقه جدی به فرهنگ و هنر.

او از آن دسته فوتبالیست‌هایی نبود که تمام هویتشان در تعداد گل‌ها و جام‌های قهرمانی خلاصه شود. علیدوستی به فوتبال عشق می‌ورزید، اما دنیای بزرگ‌تری هم برای خودش ساخته بود.

شاید به همین دلیل است که نام او فقط در فهرست مهاجمان گلزن تاریخ فوتبال ایران باقی نمی‌ماند؛ حمید علیدوستی برای بسیاری از علاقه‌مندان، نماد نسلی از فوتبالیست‌هاست که هم در زمین مسابقه حرفی برای گفتن داشتند و هم بیرون از آن، شخصیت و جهان‌بینی مستقلی را دنبال می‌کردند