چرا مصرف بالای سوخت به سیاستگذاریهای اقتصادی مرتبط است؟
مصرف بالای سوخت در ایران نه تنها به خودروسازان یا مصرفکنندگان مربوط میشود، بلکه ریشه در سیاستگذاریهای اقتصادی دارد. دکتر اسماعیل شجاعی، کارشناس صنعت خودرو، به بررسی این موضوع پرداخته است.
به گزارش فرتاک نیوز؛ انتقاد از کیفیت خودروهای داخلی به یکی از موضوعات پرمخاطب در محافل سیاسی و رسانهای تبدیل شده است. اما سوالی اساسی وجود دارد: آیا بنزین تولید داخل با استانداردهای جهانی همخوانی دارد؟ چرا کیفیت بنزین یورو ۵ در پالایشگاههای کشور مورد بررسی قرار نمیگیرد، در حالی که خودروسازان موظف به تولید خودروی مطابق با این استاندارد هستند؟
دکتر اسماعیل شجاعی، کارشناس اقتصاد صنعت خودرو، بر این باور است که نباید مصرف بالای سوخت را تنها به گردن خودروسازان یا مصرفکنندگان انداخت. این پدیده نتیجه سیاستگذاری نادرست، قیمتگذاری دستوری، ضعف رقابت و بیتوجهی به کیفیت سوخت است.
وی تأکید میکند که تا زمانی که نظام حکمرانی اقتصادی سیگنالهای درست به تولید و مصرف ندهد، انتظار بهبود بهرهوری سوخت بیمورد است. در ادامه، مشروح گفتوگو با این کارشناس را میخوانید.
سؤال: با توجه به انتقادات مکرر نسبت به خودروهای داخلی، چرا مسئله کیفیت سوخت در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است؟
پاسخ: به اعتقاد من، برای درک درست این مسئله نباید تنها به این پرسش بپردازیم که «چرا خودروهای داخلی پرمصرفاند؟»، بلکه باید به عقب برگردیم و بپرسیم «چه ساختار سیاستگذاری و اقتصادی این الگوی تولید و مصرف را شکل داده است؟» مصرف بالای سوخت یک معلول است و نه نقطه شروع تحلیل. ما با یک مسئله زنجیرهای روبهرو هستیم که از نظام حکمرانی، قیمتگذاری و کیفیت سوخت آغاز میشود و به فناوری خودرو، رفتار مصرفکننده و حملونقل عمومی ختم میشود.
سؤال: چرا خودروسازان داخلی خودروهای پرمصرف تولید میکنند؟
پاسخ: پرسش درست این است که آیا خودروساز مسئول است یا نظام سیاستگذاری؟ در بازاری که رقابت محدود است، خودروساز انگیزه کافی برای سرمایهگذاری در فناوریهای کممصرف ندارد. وقتی محصولی با فناوری قدیمی همچنان فروش میرود، فشار رقابتی کاهش مییابد. از سوی دیگر، سالها قیمت پایین سوخت باعث شده تا مصرفکننده اهمیت اقتصادی مصرف را نادیده بگیرد. بنابراین هم تولیدکننده و هم مصرفکننده خود را با سیگنالهای موجود تطبیق دادهاند. این به معنای سلب مسئولیت از خودروساز نیست، اما مسئولیت اصلی بر عهده سیاستگذارانی است که با قیمتگذاری دستوری، سودآوری را از خودروسازان گرفته و امکان سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه را محدود کردهاند.
سؤال: قیمت بنزین چه تأثیری بر رفتار خودروسازان داشته است؟
پاسخ: قیمت بنزین تنها یک عدد نیست؛ بلکه یک سیگنال اقتصادی است که رفتار تولیدکننده و مصرفکننده را تنظیم میکند. وقتی سوخت سالها بهطور غیرواقعی ارزان عرضه میشود، مصرفکننده انگیزهای برای انتخاب خودروی کممصرف ندارد و تولیدکننده نیز با تقاضای کافی برای توسعه فناوریهای کاهش مصرف مواجه نمیشود. بنابراین اگر به بازیگران اقتصادی علامت غلط دادهایم، نمیتوانیم بعداً آنها را به خاطر رفتاری که بر اساس همان علامت شکل گرفته، سرزنش کنیم. اصلاح مصرف سوخت مقدم بر هر چیز، مسئله حکمرانی اقتصادی است و نه صرفاً مسئله مردم یا خودروساز.
