معادله قدرت در خاورمیانه؛ پرونده موشکی ایران، پیچیدهترین محور مذاکرات هستهای
همزمان با ادامه گفتوگوهای هستهای، برنامه موشکی ایران به یکی از مهمترین محورهای امنیتی و دیپلماتیک منطقه تبدیل شده است؛ اسرائیل و آمریکا تلاش دارند با تعیین خطوط قرمز، توان موشکی ایران را محدود کنند، اما تهران بر حفظ بازدارندگی خود پافشاری دارد.
به نقل از الاخبار، پرونده موشکی ایران بار دیگر در مرکز توجه قرار گرفته و همزمان با ادامه مذاکرات هستهای تهران و واشنگتن، تلآویو بر محدود کردن برد موشکهای بالستیک ایران به ۳۰۰ کیلومتر تأکید دارد تا آنها را به سلاحهای تاکتیکی و غیر استراتژیک تبدیل کند. این خواسته اسرائیل برگرفته از تجربههای عراق و لیبی است که در آن کشورهای غربی توانستند با فشار نظامی و تحریمهای بینالمللی، برنامههای موشکی را محدود کرده و توان بازدارندگی طرف مقابل را کاهش دهند.
بر اساس اطلاعات موجود، برنامه موشکی ایران شامل هزاران موشک بالستیک با برد کوتاه و متوسط است که در ساختار عملیاتی مقاوم، شامل پایگاههای زیرزمینی، مراکز پرتاب متحرک و «شهرهای موشکی» پراکنده در کشور، مستقر شدهاند. ایران طی دو دهه گذشته تمرکز خود را بر افزایش دقت، سرعت آمادهباش و قابلیت پرتاب سریع موشکها قرار داده است و استفاده از سوخت جامد، توان عملیاتی را افزایش داده است.
در جریان جنگها و تهدیدات اخیر، اسرائیل و متحدانش از جمله آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان تلاش کردند با سیستمهای دفاعی هوایی و هواپیماهای جنگنده بخشی از حملات موشکی ایران را خنثی کنند، اما تنوع بردها، انواع موشکها و مسیرهای پروازی پیچیده، کار سیستمهای پدافندی را دشوار کرده و آسیبهایی به شهرها و پایگاههایی در فلسطین اشغالی وارد شد. تصاویر منتشر شده نشان میدهد یک موشک نقطهزن ایرانی میتواند چندین ساختمان را تخریب کند و حتی به شبکه برق حیفا و بخشهایی از تلآویو خسارت وارد کرده است.
استراتژی اسرائیل در مقابله با این تهدید، جلوگیری از پرتاب موشکها از مبدا و حملات متمرکز به «شهرهای موشکی» و پایگاههای پرتاب متحرک بوده است، اما طبق گزارشها، ایران توانسته خطوط تولید موشکها را بازسازی کرده و شمار قابل توجهی از آنها را تولید کند. برآوردها نشان میدهد اکنون نزدیک به ۲۰۰۰ موشک بالستیک عملیاتی در اختیار ایران است که- به ادعای طرفهای متخاصم- تهدید بالقوه جدی برای عمق استراتژیک منطقه بهشمار میآید.
تلآویو با استناد به تجربههای عراق و لیبی، خواستار آن است که هر توافق احتمالی بین آمریکا و ایران شامل محدودیتهای جدی موشکی باشد، زیرا تجربه نشان داده توافقات محدود بدون نظارت دقیق و تحمیل محدودیتهای سختگیرانه نمیتواند از توان بازدارندگی طرف مقابل بکاهد. ایران اما تاکنون تأکید کرده است که برنامه موشکی، ستون امنیت ملی و عنصر اصلی بازدارندگی کشور است و تحت هیچ شرایطی آن را کنار نخواهد گذاشت، ضمن اینکه به دنبال سلاح هستهای نیست.
این وضعیت، پرونده موشکی ایران را به یکی از پیچیدهترین محورهای مذاکرات هستهای و منطقهای تبدیل کرده است و نشان میدهد هر توافقی که بدون توجه به توان موشکی ایران شکل بگیرد، با چالشهای عملی و امنیتی جدی مواجه خواهد شد. اسرائیل و آمریکا تلاش دارند با تعیین خطوط قرمز، عمق تهدید بالقوه ایران را کاهش دهند، اما ایران بر حفظ توان بازدارندگی و استقلال نظامی خود تأکید دارد و تهدیدها را فرصتی برای تقویت آمادگی و تمرینات رزمی میداند.
در مجموع، پرونده موشکی ایران نه تنها مسئلهای امنیتی و نظامی، بلکه عامل مهمی در دیپلماسی منطقهای و معادلات قدرت در خاورمیانه است که با ترکیب تجربه تاریخی، ظرفیت صنعتی و استراتژی بازدارندگی، چالشهای جدی برای طرفهای غربی ایجاد کرده است.
