چین مسیر جدید کشتیرانی در قطب شمال را با «جاده ابریشم یخی» معرفی کرد

به گزارش فرتاک نیوز؛ به نقل از عصر چهارشنبه از شبکه الجزیره، شرکت کشتیرانی چینی «سی‌لجند» (Sea Legend) هفته گذشته به‌طور رسمی از مسیر جدیدی به نام «جاده ابریشم یخی» رونمایی کرد که از شهر «نینگبو» در چین آغاز می‌شود و از مسیر دریای شمالی روسیه در محدوده قطب شمال عبور کرده و به بندر «فلیکس‌ستو» (Felixstowe) در انگلیس می‌رسد.

بر اساس اطلاعات خبرگزاری شینهوا، سفر آزمایشی این مسیر در سال گذشته حدود ۲۰ روز به طول انجامید، در حالی که عبور از کانال سوئز به مدت تقریبی ۴۰ روز و مسیر دور زدن دماغه «امید نیک» (Cape of Good Hope) در جنوب آفریقا حدود ۵۰ روز زمان می‌برد.

لی شیائوبین، مدیر عملیات ارشد شرکت سی‌لجند، پس از این سفر آزمایشی اعلام کرد که این مسیر به‌خصوص برای محموله‌های حساس به گرما و کالاهایی که نیاز به تحویل سریع دارند، از جمله باتری‌های لیتیوم‌یون و محصولات فتوولتائیک، بسیار مناسب است.

کاهش یخ‌های قطب شمال؛ فرصتی برای کشتیرانی

تغییرات اقلیمی و افزایش دمای کره زمین منجر به کاهش قابل توجه یخ‌های دریایی در قطب شمال شده و این امر امکان استفاده از برخی مسیرهای دریایی این منطقه را بهبود بخشیده است.

مطالعه‌ای که در ماه ژوئیه از سوی پژوهشگران دانشگاه «ساوتهمپتون» (Southampton) در انگلیس منتشر شد، نشان می‌دهد که وسعت یخ دریایی در قطب شمال در اوج فصل زمستان در سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ حدود ۵.۸ درصد کاهش یافته که بزرگ‌ترین افت ثبت‌شده در این دوره محسوب می‌شود.

با این حال، دیلان لو (Dylan Lowe)، دانشیار برنامه سیاست عمومی و امور جهانی دانشگاه فناوری «نانیانگ» سنگاپور، بیان کرد که مسیر جدید چین هنوز نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین مسیرهای سنتی شود.

به گفته وی، «جاده ابریشم یخی» بیشتر به‌عنوان یک مکمل فصلی برای سایر مسیرهای کشتیرانی مهم عمل خواهد کرد، زیرا استفاده از آن به زمان ذوب یخ‌ها وابسته است و این موضوع عدم قطعیت‌هایی را به همراه دارد.

مسیر دریای شمال روسیه عمدتاً در ماه‌های گرم‌تر تابستان قابل استفاده است و در فصل سرد با افزایش یخ‌های دریایی، محدودیت‌های جدی برای کشتیرانی ایجاد می‌شود.

علاوه بر این، مسیر جدید چین از مسیر دریای شمال روسیه (NSR) می‌گذرد، مسیری که کنترل و مدیریت آن در اختیار روسیه است.

شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، در سال ۲۰۱۷ به دیمیتری مدودف، نخست‌وزیر وقت روسیه، تأکید کرد که چین باید در توسعه و استفاده از مسیر دریای شمال با روسیه همکاری کند.

پس از آغاز درگیری مسکو و کی‌یف، دسترسی چین به مسیرهای تجاری روسیه نیز افزایش یافته است.

ویلیام یانگ (William Young)، تحلیلگر ارشد امور شمال شرق آسیا در گروه بین‌المللی بحران (International Crisis Group (ICG)) بلژیک، معتقد است که با توجه به کنترل روسیه بر کشتیرانی در مسیر دریای شمال، چین در حال حاضر تنها کشوری است که می‌تواند از این مسیر به‌عنوان جایگزینی برای تنگه هرمز یا کانال سوئز بهره‌برداری کند.

وی هشدار داد که استفاده از این مسیر برای دیگر کشورها می‌تواند ریسک‌های سیاسی به همراه داشته باشد، زیرا اکثر کشتی‌هایی که تاکنون از مسیر دریای شمال استفاده کرده‌اند، ناوگان‌های سایه روسیه بوده‌اند که تحت تحریم‌های شدید بین‌المللی قرار دارند.

جاده ابریشم یخی چه منافعی برای چین دارد؟

یانگ بیان کرد که اگر چین بتواند مسیر دریای شمال را به یک مسیر مؤثر جایگزین برای دریای سرخ و کانال سوئز تبدیل کند، این امر می‌تواند مزیت اقتصادی ویژه‌ای برای پکن و شرکت‌های کشتیرانی چینی در شرایط اختلال در حمل‌ونقل دریایی خاورمیانه ایجاد کند.

این مسیر همچنین می‌تواند به چین این امکان را بدهد که حضور تجاری خود را در قطب شمال افزایش دهد؛ منطقه‌ای که پکن در دهه‌های گذشته توجه راهبردی ویژه‌ای به آن داشته است.

با این حال، یانگ تأکید کرد که تبدیل مسیر دریای شمال به یک گزینه جهانی و فراگیر برای کانال سوئز همچنان بعید است، اما احتمال استفاده چین از این مسیر برای تقویت جایگاه خود در قطب شمال در حال افزایش است.

روسیه نیز در تلاش است با همکاری چین، تجارت از مسیر دریای شمال را افزایش دهد و در شرایط تحریم‌های غرب، تجارت خود را به سمت آسیا هدایت کند.

چین با مسیر جدید خود می‌تواند وابستگی به مسیرهای سنتی مانند تنگه مالاکا و سایر مسیرهای تجاری شمال آفریقا و غرب آسیا را کاهش دهد.

آیا جاده ابریشم یخی موازنه تجارت جهانی را تغییر می‌دهد؟

دیلان لو معتقد است که مسیر جدید چین در حال حاضر بیشتر به‌عنوان ابزاری برای پوشش ریسک عمل می‌کند تا یک تغییر مسیر کامل در تجارت جهانی.

به گفته وی، این مسیر هنوز از قابلیت پیش‌بینی لازم برای جایگزینی مسیرهای سنتی برخوردار نیست و باید از نظر زیست‌محیطی، مالی و قابلیت اطمینان در بلندمدت ارزیابی شود.

با این حال، الخاندرو ریس (Alejandro Reyes)، استاد مدعو دانشگاه هنگ‌کنگ، معتقد است که پیامدهای ژئوپلیتیکی این مسیر می‌تواند بسیار گسترده‌تر باشد.

وی افزود: چین از سال ۲۰۱۳ عضو ناظر شورای قطب شمال بوده و علاقه این کشور به منطقه سابقه‌ای طولانی دارد.

این کارشناس ادامه داد که توسعه مسیر چین و روسیه در قطب شمال احتمالاً توجه واشنگتن را نیز جلب خواهد کرد و می‌تواند این منطقه را به عرصه‌ای جدید برای رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل کند.

وی همچنین به نقش اروپا و ناتو اشاره کرد و گفت: از هشت عضو شورای قطب شمال، هفت کشور عضو ناتو هستند.

ناتو نیز در فوریه ۲۰۲۶ مأموریت نظامی موسوم به Arctic Sentry را با هدف مقابله با تهدیدهای ادعایی روسیه و چین در این منطقه آغاز کرد.

به گفته ریس، اروپا از کوتاه‌تر شدن مسیر آسیا بهره‌مند خواهد شد، اما ممکن است وابستگی بیشتری به یک کریدور کشتیرانی تحت کنترل روسیه پیدا کند.

با وجود این، وی معتقد است که در آینده نزدیک، قطب شمال جایگزین کانال سوئز نخواهد شد و به‌جای آن به یک مسیر دیگر برای اتصال آسیا و اروپا و عرصه‌ای جدید برای رقابت چین و روسیه با آمریکا و متحدانش تبدیل خواهد شد.