کنترل اضافه‌ برداشت بانک‌ها؛ همتی هشدار داد پول‌پایه بی‌اراده بانک مرکزی خلق نشود

به گزارش فرتاک نیوز؛ رئیس کل بانک مرکزی بار دیگر بر ممنوعیت اضافه‌ برداشت بانک‌ها از منابع بانک مرکزی تاکید کرد. به گفته همتی، این موضوع طی چهار تا پنج ماه اخیر عملاً صفر شده و اجازه‌ای برای تحقق آن به بانک‌ها داده نشده است تا سرعت تورم کاسته شود.

ایسنا در این گزارش به نقل از برنامه بانک مرکزی نوشته است که کنترل اضافه‌ برداشت بانک‌ها در کنار کنترل مقداری ترازنامه و جلوگیری از شناسایی سودهای موهوم، به عنوان بخشی از سیاست‌های مهار رشد نقدینگی دنبال می‌شود. بر این اساس، رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرده این رویکرد در سال جاری با جدیت بیشتری ادامه خواهد داشت.

عبدالناصر همتی با اشاره به نقش شبکه بانکی در فرآیند خلق نقدینگی، دو متغیر «اضافه‌برداشت بانک‌ها» و «خلق نقدینگی توسط بانک‌ها» را از عوامل مهم و اثرگذار بر تورم دانسته است. او بر ضرورت کنترل این دو محور تاکید کرده است.

مسئله اضافه‌ برداشت از این جهت اهمیت دارد که بانک‌ها در شرایط عادی باید میان منابع و مصارف خود تعادل برقرار کنند. در زمانی که یک بانک با کسری نقدینگی مواجه شود و منابع لازم را از بازار یا سایر بانک‌ها تامین نکند، ممکن است به منابع بانک مرکزی متوسل شود؛ فرآیندی که در قالب اضافه‌ برداشت یا استفاده از خطوط اعتباری بانک مرکزی خود را نشان می‌دهد.

به گفته همتی، تداوم اضافه‌ برداشت می‌تواند به افزایش پایه پولی منجر شود. در توضیح ساده‌تر، اتکای بانک‌ها برای پوشش کسری منابع به بانک مرکزی می‌تواند پول پرقدرت بیشتری وارد چرخه اقتصادی کند و در صورت نبود تناسب میان رشد پول و رشد تولید، فشار تورمی بالا برود.

همتی اضافه‌ برداشت را معادل خلق پول دانسته و گفته است این خلق پول بدون اراده بانک مرکزی انجام می‌شود. از نگاه او، ادامه چنین وضعیتی بخشی از فرایند خلق پول را خارج از چارچوب سیاست‌گذاری مستقیم بانک مرکزی قرار می‌دهد و کنترل حجم پول و نقدینگی را دشوارتر می‌کند.

رئیس کل بانک مرکزی کنترل اضافه‌ برداشت را «دومین محور» سیاست بانک مرکزی معرفی کرده است. او همچنین گفته در ماه‌های گذشته تلاش شده است از تداوم اضافه‌ برداشت جلوگیری شود و در مورد بانک‌هایی که با ناترازی مواجه هستند، مداخله جدی‌تری انجام بگیرد.

از این منظر، کنترل اضافه‌ برداشت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند چون بانک‌ها یکی از کانال‌های اصلی خلق پول در اقتصاد هستند. بانک‌ها با اعطای تسهیلات و ایجاد سپرده‌های بانکی، نقدینگی را افزایش می‌دهند و هرگونه ناترازی در شبکه بانکی می‌تواند این روند را تشدید کند.

همتی درباره وضعیت اضافه‌ برداشت بانک‌ها طی ماه‌های اخیر می‌گوید: «اگر نگاه کنید، اضافه‌ برداشت بانک‌ها طی چهار، پنج ماه گذشته تغییر خاصی نکرده است و ما اجازه نمی‌دهیم این اتفاق رخ دهد.» این اظهارات نشان می‌دهد بانک مرکزی در تلاش است از تبدیل اضافه‌ برداشت به روندی فزاینده جلوگیری کند.

در عین حال، رئیس کل بانک مرکزی به تفکیک میان خلق پول ناشی از سیاست‌های هدفمند تامین مالی و خلق پول ناشی از رفتار بانک‌های ناتراز اشاره کرده است. او تاکید کرد ممکن است در مواردی خلق پول با اراده بانک مرکزی و برای توسعه و تامین مالی فعالیت‌های مولد انجام شود که در این حالت اشکالی ندارد، اما بانک‌ها نباید خودسرانه اقدام به خلق پول کنند.

این تفکیک از منظر سیاست‌گذاری پولی نیز اهمیت دارد؛ زیرا اقتصاد برای تامین مالی تولید، سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های مولد به منابع مالی نیاز دارد. کنترل نقدینگی نباید به معنای توقف جریان اعتباردهی به بخش واقعی اقتصاد باشد و تفاوت اصلی میان اعتباری است که در خدمت تولید قرار می‌گیرد و منابعی که صرف پوشش ناترازی یا کسری بانک‌ها می‌شود.

در حالت نخست، اعتبار می‌تواند در صورت تناسب با ظرفیت تولید، به افزایش تولید و عرضه کالا و خدمات منجر شود. اما در حالت دوم، اگر رشد پول بدون افزایش متناسب در تولید رخ دهد، بخشی از فشار ایجادشده ممکن است خود را در قالب افزایش قیمت‌ها نشان دهد.

به اعتقاد کارشناسان، کنترل اضافه‌ برداشت در صورتی که همراه با اصلاح ناترازی بانک‌ها و کنترل رشد ترازنامه باشد، می‌تواند یکی از مسیرهای مهار رشد پایه پولی و نقدینگی باشد. در غیر این صورت، ممکن است فشار نقدینگی در جای دیگری از شبکه بانکی ظاهر شود و موفقیت این سیاست به استمرار نظارت بانک مرکزی، اصلاح بانک‌های ناتراز، کنترل کیفیت تسهیلات، جلوگیری از شناسایی سودهای غیرواقعی و هدایت اعتبار به فعالیت‌های مولد وابسته خواهد بود.

217