خسارت ۸ تریلیون دلاری صنعت هوانوردی از جنگ خاورمیانه

ورود جنگ بین ایالات متحده، اسرائیل و ایران به دومین هفته، نگرانی‌های فزاینده‌ای را در مورد ثبات اقتصادی جهانی ایجاد می‌کند. بسته شدن تنگه هرمز، شاهراه حیاتی کشتیرانی، تاثیرات گسترده‌ای بر تجارت دریایی و حمل‌ونقل هوایی داشته است.

بسته بودن تنگه هرمز منجر به متوقف شدن تقریباً ۱۰ درصد از کل ناوگان کشتی‌های کانتینری جهان شده است. حدود ۳۰۰۰ کشتی در منطقه گرفتار شده‌اند. این امر به ویژه برای کالاهای اساسی مثل غذا و مواد صنعتی مهم است که بسیاری از آنها از طریق این مسیر حمل می‌شوند.

در سوی دیگر کشورهای خاورمیانه عمدتاً حریم هوایی خود را بسته نگه داشته‌اند، که شامل تعطیلی کامل یا نیمه‌کامل آن در کشورهای مانند ایران، عراق، اسرائیل، قطر، عربستان سعودی، و امارات متحده عربی است. لغو هزاران پرواز، شهروندان خارجی را در منطقه گرفتار کرده و کشورها را در موقعیت دشواری قرار داده است تا برای تخلیه شهروندانشان اقدام کنند.

تأثیر بزرگ دیگر جنگ—که هر روز شدیدتر می‌شود—اختلال در حمل‌ونقل هوایی بار است؛ صنعتی به ارزش ۸ تریلیون دلار که حدود یک‌سوم تجارت جهانی از نظر ارزش را تشکیل می‌دهد.

در سال‌های اخیر، خاورمیانه—به‌ویژه دوحه و دبی—به پلی حیاتی برای اتصال اروپا به بازار آسیا تبدیل شده بود، هم برای سفر مسافران و هم برای حمل بار هوایی. در ماه ژانویه، بیش از ۱۲ درصد از حجم حمل بار هوایی جهان از خاورمیانه عبور کرده بود.

اما طی هفته گذشته، ظرفیت جهانی حمل بار هوایی تا ۱۸ درصد کاهش یافته زیرا بسته شدن حریم‌های هوایی در سراسر منطقه باعث زمین‌گیر شدن هواپیماها و تغییر مسیر پروازها شده است.

پیش از این، حدود نیمی از بار هوایی بین چین و اروپا در خاورمیانه توقف می‌کرد، اما در هفته گذشته ظرفیت این مسیر حدود ۴۰ درصد کاهش یافته است.

صنعت حمل‌ونقل انتظار دارد تأخیرهای بزرگ در ارسال کالا به‌سرعت ایجاد شود؛ موضوعی که ظرفیت انبارها را تحت فشار قرار می‌دهد و هزینه‌های حمل‌ونقل (و در نهایت قیمت کالاها برای مصرف‌کنندگان) را افزایش خواهد داد.

این اختلال‌ها در زنجیره تأمین—که به‌ویژه بر کالاهای باارزش و اغلب فاسدشدنی مانند لوازم الکترونیکی و داروها تأثیر می‌گذارد—در زمانی رخ می‌دهد که نظام تجارت جهانی هنوز در حال تطبیق با تعرفه‌ها و جنگ تجاری ترامپ است؛ سیاست‌هایی که مسیرهای تجاری را تغییر داده و هزینه‌ها را برای واردکنندگان آمریکایی افزایش داده است.

علاوه بر این مشکلات، صنعت هوانوردی جهانی باید با افزایش قیمت نفت در نتیجه جنگ نیز مقابله کند. قیمت نفت معیار جهانی اکنون در محدوده ۸۰ تا ۸۴ دلار برای هر بشکه نوسان دارد و قیمت سوخت جت نیز به‌شدت افزایش یافته است.

قیمت جهانی سوخت جت حتی پیش از آغاز درگیری‌ها در حال افزایش بود، اما اکنون—به‌ویژه در آسیا و ایالات متحده—به سرعت در حال جهش است.

در حالی که بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی با استفاده از استراتژی‌های پوشش ریسک (hedging) خود را در برابر جهش ناگهانی قیمت سوخت محافظت می‌کنند، سهام شرکت‌های هواپیمایی در سراسر جهان این هفته به شدت سقوط کرده است.

این درگیری همچنین ممکن است در بلندمدت حتی برخی از موفق‌ترین شرکت‌های این صنعت را نیز دچار بحران کند.

شرکت‌های هواپیمایی خاورمیانه مانند امارات و اتحاد به بازیگران اصلی در اتصال پروازهای طولانی بین اروپا و آسیا برای مسافر و بار تبدیل شده‌اند و به سودآورترین شرکت‌های صنعت هوانوردی بدل شده‌اند.

اما گسترش جنگ و آسیب‌پذیری تازه آشکار شده مراکز تجاری مانند دبی باعث شده گزینه‌های جایگزین برای هاب‌های حمل‌ونقل هوایی—مانند ترکیه و حتی اتیوپی—جذاب‌تر به نظر برسند.

این بحران زنجیره‌ای، حاصل یک رویداد نظامی است که اثرات عمیقی بر اقتصاد جهانی دارد و نشان دهنده وابستگی متقابل و پیچیدگی شبکه‌های تجاری و حمل‌ونقل در عصر حاضر است.