ایران تا چندسال دیگر نفت دارد؟

برخی کشورها در حالی‌که روی دریایی از نفت نشسته‌اند قادر به استخراج موثر آن نیستند. از سوی دیگر برخی کشورها با ذخایر نسبتا محدود، تولیدات سنگینی دارند.

کشورها تا چه اندازه دارای ذخایر نفتی هستند و تا چه حد توانایی واقعی برای تولید آن دارند؟ این دو پرسش اساسی، ‌پایه تحلیل موقعیت کشورهای نفت‌دار در نظام انرژی جهانی را شکل می‌دهند. برخی کشورها در حالی‌که بر روی دریایی از نفت نشسته‌اند قادر به استخراج موثر آن نیستند، برخی دیگر با ذخایر نسبتا محدود، تولیدات سنگینی دارند. این عدم تقارن در ذخایر و نرخ تولید، تصویر کامل‌تری از چشم‌انداز نفت جهان ارائه می‌دهد.

پیش از این در اینفوگرافی گزارش «کدام کشورها بیشترین ذخیره نفتی را دارند؟» بررسی شد که هر کشور چه میزان ذخیره نفتی اثبات‌شده و قابل استخراج دارد. نکته‌ای که معمولا نادیده گرفته می‌شود، توانایی این کشورها از نظر مالی و تکنولوژی برای استخراج این ذخایر است. اینفوگرافی زیر، توانایی تولید و استخراج نفت را در کنار ذخایر هر کشور نمایش داده است.

بیشترین اختلاف میان مقدار ذخایر و سطح استخراج در کجاست؟

برخی کشورها دارای ذخایر عظیم اما نرخ تولید نسبتا پایین هستند. ونزوئلا نماد کامل این گروه است. این کشور با ۳۰۳ میلیارد بشکه نفت اثبات‌شده، بزرگ‌ترین ذخایر نفت جهان را در اختیار دارد. این در حالی است که از نظر نسبت ذخایر به تولید، با اختلاف فراوان در صدر قرار دارد. نسبت ذخایر به تولید این کشور که بیشترین در جهان است، به بیش از ۸۰۰ سال می‌رسد. به بیان دیگر، اگر سطح استخراج و تولید نفت در ونزوئلا در همین سطح بماند، ونزوئلا تا ۸۰۰ سال دیگر همچنان قابلیت استخراج خواهد داشت.

صنعت نفت این کشور طی سال‌های اخیر به دلیل سوءمدیریت داخلی و تحریم‌های امریکا با بحران شدید مواجه بوده است. عملیات اخیر ایالات متحده برای بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، بحث درباره وضعیت صنعت نفت این کشور را دوباره در کانون توجه جهانی قرار داده است. به دنبال این اقدام، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، اعلام کرد که صنعت نفت ونزوئلا با ورود شرکت‌های امریکایی به کشور احیا خواهد شد.

ایران با طول عمر ذخایر سه رقمی

در کنار ونزوئلا، کشورهایی مانند ایران، لیبی، کویت و عراق نیز دارای طول عمر ذخایر سه‌رقمی هستند، به این معنا که با نرخ فعلی تولید، برای بیش از یک قرن ذخایر فعالی در اختیار دارند ولی به دلایل سیاسی، فنی یا اقتصادی، قادر به بهره‌برداری کامل از آن نیستند.

ایران با ذخیره ۲۰۹ میلیاردی، تنها توانایی استخراج ۵ میلیون بشکه در روز را دارد. این میزان تقریبا نصف میزان استخراج روزانه روسیه است، در حالی که ایران بیش از ۲.۵ برابر روسیه ذخایر نفتی دارد. استخراج این میزان نفت حداقل ۱۰۰ سال به طول می‌انجامد. البته نکته قابل توجه این است که برخی میادین میان ایران و کشورهای همسایه مشترک هستند. برای مثال میدان نفتی آزادگان با ذخیره درجای ۳۲ میلیارد بشکه، چهارمین میدان نفتی ایران و بزرگ‌ترین میدان مشترک کشور است. به بیانی دیگر، اگر نفت این میادین توسط ایران استخراج نشود، توسط کشورهای همسایه قابل برداشت و استخراج است.

نتیجه‌ انقلاب نفتی شیل

در همین حال، ایالات متحده نه‌تنها بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان است، بلکه روزانه بیش از ۲۰ میلیون بشکه تولید می‌کند. این مقدار تقریبا دو برابر رقبا‌ی سنتی‌اش مانند روسیه و عربستان سعودی است. این برتری در تولید تا حد زیادی نتیجه‌ی انقلاب نفت شیل (Shale Oil) در امریکا است که تولید سریع را با سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدت ممکن کرده است. این ویژگی باعث شده ذخایری که ثبت می‌شوند معمولا محدود به چند سال از تولید اقتصادی باشند. البته ذخایر پایان‌یافته به‌صورت مستمر با فرآیند کشف و حفاری جدید جایگزین می‌شوند. همین الگو در کشورهایی مانند مکزیک، آرژانتین و بریتانیا نیز قابل مشاهده است. این کشورها با ذخایر محدود، همچنان تولید دارند، هرچند دلایل و ساختارهای اقتصادی در هر کشور متفاوت است.

در میانه طیف، کشورهایی مانند عربستان سعودی، کانادا و امارات متحده عربی قرار دارند. عربستان با وجود تولید بالا، ذخایری دارد که با نرخ فعلی تا بیش از ۶۰ سال دوام خواهند داشت. شن‌های نفتی در کانادا نیز طول عمر بسیار بالایی برای ذخایر نفتی این کشور تضمین می‌کنند. این در حالی است که این کشور همچنان در جمع تولیدکنندگان اصلی باقی مانده است.

اینفوگرافی این گزارش نشان می‌دهد که اندازه ذخایر نفتی به‌تنهایی تعیین‌کننده جایگاه یک کشور در بازار جهانی انرژی نیست. زیرساخت‌های استخراج، ثبات سیاسی، سیاست‌گذاری‌های صنعتی و حضور شرکت‌های بین‌المللی، تعیین می‌کند که آیا کشوری می‌تواند از دارایی‌های طبیعی خود بهره‌برداری واقعی و پایدار داشته باشد یا نه. در این چارچوب، ونزوئلا نمونه‌ای بارز از شکاف بین منابع بالفعل و توان بالفعل تولید است. اگر تحولات اخیر به ورود سرمایه و تکنولوژی بین‌المللی بیانجامد، شاید در آینده نزدیک این شکاف پر شود.