تالاب انزلی با طرحهای تازه احیا در مسیر بهبود قرار گرفت
تالاب انزلی با اجرای طرحهای مدیریت آب، توسعه زیرساختهای فاضلاب، پاکسازی گیاه مهاجم و تخصیص اعتبارات جدید، نشانههایی از امید برای احیا را تجربه میکند. این اقدامات برای زیستبومی که سالها زیر فشار آلودگی و کاهش آب قرار داشته، اهمیت حیاتی دارد.
به گزارش فرتاک نیوز؛ تالاب انزلی که از مهمترین زیستبومهای کشور به شمار میرود، در سالهای گذشته با مجموعهای از تهدیدهای طبیعی و انسانی روبهرو بوده است؛ تهدیدهایی که حیات این پهنه آبی و معیشت وابسته به آن را تحتتأثیر قرار دادهاند. اکنون با آغاز و پیگیری چند طرح همزمان، روند احیای تالاب انزلی وارد مرحله تازهای شده است.
این تالاب نقشی اساسی در حفظ تنوع زیستی، تنظیم چرخه آب، تصفیه طبیعی آب و ایجاد زیستگاه برای آبزیان و پرندگان دارد. صیادان، فعالان گردشگری و بخشی از ساکنان منطقه نیز به این پهنه آبی وابستهاند.
سید حسن جعفری، رئیس اداره حفاظت محیطزیست شهرستان بندرانزلی، ورود فاضلابهای شهری و صنعتی را از مهمترین تهدیدهای تالاب انزلی دانست. به گفته او، ورود فاضلاب موجب افزایش آلودگی، کاهش اکسیژن محلول در آب و رشد بیرویه گیاهان و جلبکهای مهاجم میشود و تداوم این وضعیت، حیات آبزیان را در معرض خطر قرار داده است.
او بر ضرورت گسترش سیستمهای تصفیه فاضلاب، جلوگیری از تخلیه مستقیم پساب و مدیریت درست پسماند تأکید کرد. جعفری همچنین بهرهبرداری از تصفیهخانه شرق بندرانزلی را اقدامی مؤثر برای جلوگیری از ورود بخش قابل توجهی از فاضلاب به تالاب و دریای خزر دانست.
هادی حقشناس، استاندار گیلان، از بهرهبرداری تصفیهخانه شرق بندرانزلی با ظرفیت ۱۲ هزار مترمکعب در شبانهروز و پوشش حدود ۵۰ درصد جمعیت شهر در هفته دولت خبر داده است. او گفت این پروژه در کنار تصفیهخانه بخش غربی میتواند بخشی از بار آلودگی واردشده به تالاب را کاهش دهد.
به گفته استاندار گیلان، جلوگیری از ورود فاضلاب خام به تالاب از مهمترین دستاوردهای راهاندازی این تصفیهخانه خواهد بود. با این حال، مشکل فاضلاب فقط به بندرانزلی محدود نیست و باید فاضلاب شهرهای حاشیه تالاب انزلی از جمله رشت، صومعهسرا و خمام نیز تصفیه شود.
امید صدیقی، مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگیهای دریایی سازمان حفاظت محیطزیست، اعلام کرده است که برای تکمیل تصفیهخانههای فاضلاب استان گیلان حدود ۶۸ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز است. این رقم نشان میدهد حل مسئله فاضلاب به برنامهای گسترده و منابع مالی پایدار نیاز دارد.
حقشناس پیشتر از ادامه اجرای طرحهای زیربنایی فاضلاب در نقاط دیگر استان نیز خبر داده بود. او گفته است توسعه ظرفیت تصفیهخانههای فخب رشت با ظرفیت ۳۰ هزار مترمکعب و ۱۲ هزار و ۵۰۰ مترمکعبی در مسکن مهر رشت باید به این ظرفیت افزوده شود و بهزودی کلنگ احداث یک تصفیهخانه فاضلاب ۶ هزار مترمکعبی در صومعهسرا به زمین خواهد خورد.
او هدف این طرحها در فومن و دیگر شهرهای استان را ارتقای سلامت عمومی، حفاظت از محیطزیست، کاهش آلودگی رودخانهها و کمک به احیای تالاب بینالمللی انزلی عنوان کرده است. عصمت محمددوست، سرپرست فرمانداری انزلی، نیز از پیشرفت ۷۵ درصدی پروژه تصفیهخانه فاضلاب ضلع غربی بندرانزلی خبر داده و تکمیل آن را عامل کاهش بخش قابل توجهی از آلودگیهای زیستمحیطی تالاب دانسته است.
در کنار فاضلاب، کاهش تراز آب دریای خزر نیز یکی از نگرانیهای اصلی تالاب انزلی است. این کاهش، شرایط هیدرولوژیک تالاب را برهم زده و به گفته مسئولان محیطزیست، اختلاف تراز آب میان تالاب و دریا باعث خروج ثقلی بخشی از آب تالاب به سمت دریای خزر و کاهش ماندگاری آب در برخی بخشها شده است.
امید صدیقی کاهش تراز آب دریای خزر را از مهمترین تهدیدهای زیستمحیطی سواحل شمال کشور دانسته و گفته است ادامه این روند، علاوه بر تشدید آلودگیها، خشک شدن تالابهای ساحلی از جمله تالاب بینالمللی انزلی را سرعت میبخشد. او تأکید کرده که در پنج سال اخیر، کاهش تراز آب خزر روند احیای تالابهای ساحلی را با دشواری جدی روبهرو کرده است.
احمدرضا لاهیجانزاده، معاون محیطزیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست، از آغاز اجرای طرح مدیریت آب تالاب انزلی با هدف جلوگیری از خشک شدن بخشهای غربی و حفظ منابع آبی خبر داده است. بر اساس این طرح، عملیات اضطراری مدیریت آب در بخش غربی تالاب با اعتبار حدود ۱۰ میلیارد تومان از محل اسناد خزانه آغاز شده و نخستین اقدام، مسدودسازی روگای اسپند بوده است.
به گفته لاهیجانزاده، تنها چند روز پس از شروع عملیات، افزایش سطح آب در بخش غربی تالاب مشاهده شد؛ بخشی که معمولاً در فصل تابستان با افت شدید آب و حتی خشکی مواجه میشد. او گفته است این طرح بهصورت پایلوت اجرا میشود تا رفتار هیدرولوژیک تالاب پس از عملیات بهدقت بررسی شود و سپس طرحهای مشابه در دیگر بخشها اجرا خواهد شد.
لاهیجانزاده افزوده است اجرای پروژههای مدیریت آب در تالاب شرق و منطقه روگای رمضانبکنده نیز در دستور کار قرار دارد و در صورت تأمین اعتبار، حدود ۲ هزار هکتار از عرصههای تالاب بینالمللی انزلی احیا خواهد شد. فرهاد حسینی طایفه، مدیرکل حفاظت محیطزیست گیلان، نیز مدیریت علمی منابع آب، افزایش ماندگاری آب و استمرار پایشهای میدانی را شرط موفقیت برنامههای احیای تالاب دانسته است.
سنبل آبی همزمان با آلودگی و مشکلات آبی، یکی دیگر از تهدیدهای جدی تالاب انزلی است. این گیاه مهاجم در صورت فراهم بودن شرایط مناسب میتواند سطح آب را بپوشاند و به زیست آبزیان و عملکرد طبیعی اکوسیستم آسیب بزند.
ابراهیم پورمجیب، کارشناس ادارهکل حفاظت محیطزیست گیلان و مسئول اجرایی طرح پاکسازی سنبل آبی، گفته است چند سالی است این گیاه مهاجم که از آن با عنوان «شیطان بنفش» یاد میشود، راه تنفس تالاب انزلی را مسدود کرده اما با همکاری جوامع محلی بخش قابل توجهی از مناطق آلوده پاکسازی شده است.
به گفته او، در بخش غربی تالاب حدود ۶ هکتار از آلودگی ناشی از این گیاه پاکسازی شده و میزان آلودگی در این منطقه از حدود سهپنجم به کمتر از یکپنجم کاهش یافته است. پورمجیب همچنین گفته است بیش از ۷۰ درصد سنبل آبی در بخش غربی تالاب پاکسازی شده، اما به دلیل قابلیت تکثیر این گیاه از طریق بذر و ساقههای رونده، پاکسازی بدون پایش مستمر کافی نیست.
سال گذشته نیز ۱۰ تا ۱۲ روگای ورودی تالاب با همکاری دستگاههای مرتبط از سنبل آبی پاکسازی شد؛ اقدامی که به گفته رئیس اداره حفاظت محیطزیست بندرانزلی در کنترل این گونه مهاجم مؤثر بوده است. در همین حال، نقش مردم و نهادهای محلی در این روند پررنگ شده است.
عصمت محمددوست، سرپرست فرمانداری بندرانزلی، در گفتوگو با خبرنگار بر اهمیت مشارکت جوامع محلی و سازمانهای مردمنهاد در حفاظت از تالاب تأکید کرده است. او گفته است استفاده از تجربه ساکنان منطقه در کنار دانش متخصصان میتواند روند احیای تالاب را سرعت دهد.
به گفته او، صیادان، کشاورزان، ساکنان منطقه و فعالان محلی مهمترین ذینفعان تالاب هستند و هیچ طرحی بدون مشارکت مردم به نتیجه پایدار نمیرسد. محمددوست در موضوع سنبل آبی نیز هشدار داده که برخی افراد این گیاه را بهدلیل ظاهر زینتی از تالاب خارج کرده و به استخر یا حوض منازل منتقل میکنند، در حالی که کوچکترین بخشهای آن نیز قابلیت تکثیر دارد.
او همچنین گفته است مقابله با مشکلات تالاب نیازمند نگاه فرابخشی است و دستگاههای مسئول باید از اقدامات جزیرهای فاصله بگیرند. به گفته او، برنامهریزی هماهنگ در حوزههای محیطزیست، کشاورزی، عمران، گردشگری و مدیریت شهری ضروری است.
لایروبی اصولی و مستمر کانالهای آبرسان، کنترل پسابهای خانگی، کشاورزی و صنعتی، ساماندهی زهآبها و جلوگیری از تخلیه غیرمجاز در حریم تالاب از دیگر اولویتهایی است که از سوی فرمانداری بندرانزلی مطرح شده است.
در کنار این اقدامات، اعتبارات تازهای نیز برای احیای تالاب انزلی اختصاص یافته است. عباس حسنپور، رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای گیلان، در حاشیه پاکسازی تالاب از سنبل آبی از اختصاص حدود ۱۰ میلیارد تومان اعتبار از محل اسناد خزانه طرح ملی تالابها به محیطزیست گیلان خبر داده است.
او گفته است این اعتبار برای اجرای پروژههای مدیریت آب در بخشهای شرقی و غربی تالاب و منطقه سیاهکشیم هزینه خواهد شد. به گفته حسنپور، برای سال آینده نیز بیش از ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار در حوزه مدیریت آب پیشبینی شده تا پس از تکمیل مطالعات هیدرودینامیکی و رسوبشناسی، طرحهای احیا با همکاری دستگاههای مختلف اجرا شود.
لاهیجانزاده نیز اعلام کرده که از مجموع اعتبارات اختصاصیافته به تالابهای کشور، حدود هزار و ۱۲۰ میلیارد ریال به تالاب انزلی تخصیص یافته است. او این رقم را نشانه اهمیت این تالاب دانسته و خواسته است سایر سازمانها نیز نگاه ویژهای به تالاب انزلی داشته باشند.
تالاب انزلی همچنین بخشی از چرخه حیات آبزیان دریای خزر و یکی از زیستگاههای مهم منطقه است. شرایط این تالاب میتواند بر صید و معیشت جوامع محلی اثر مستقیم بگذارد.
اواخر هفته گذشته حدود ۵۰۰ هزار قطعه بچهماهی سفید در منطقه میانپشته تالاب انزلی رهاسازی شد. علیاصغر داداشپور، مدیرکل شیلات گیلان، با اشاره به مشارکت شرکتهای تعاونی پره صیادی در تکثیر و پرورش بچهماهیان، حفاظت و بازسازی ذخایر آبزیان را از وظایف مهم شیلات دانسته است.
او این اقدام را سرمایهگذاری برای آینده صید و بهرهبرداری پایدار از ذخایر آبزیان توصیف کرده و گفته است منافع آن به جامعه صیادی و همه ذینفعان این بخش بازخواهد گشت. داداشپور همچنین با بیان اینکه شرایط ذخایر در دریای خزر مطلوب نیست، تأکید کرده که برای حفظ و احیای ذخایر آبزیان به مشارکت همه ذینفعان و اجرای برنامههای علمی بازسازی نیاز است.
او با اشاره به آسیبهای واردشده به رودخانههای منتهی به دریای خزر از جمله برداشت شن و ماسه، آلودگیها و کاهش سطح آب خزر، گفته است این عوامل بستر تکثیر طبیعی آبزیان را با خطر روبهرو کرده است. در همین حال، طی روزهای گذشته فیلمی در شبکههای مجازی منتشر شد که نشان میداد بچهماهیان به دلیل کاهش اکسیژن آب تالاب وضعیت نامناسبی دارند.
جعفری در اینباره به خبرنگار گفت تالاب انزلی اکنون با افزایش آلودگیها، کاهش میزان اکسیژن محلول در آب، رشد بیرویه گیاهان و جلبکهای مهاجم و گونه مهاجم سنبل آبی مواجه است. او افزود تداوم این شرایط حیات آبزیان را با خطر جدی روبهرو کرده و به کاهش جمعیت ماهیان و پرندگان انجامیده است.
به گفته رئیس اداره حفاظت محیطزیست بندرانزلی، حفاظت از تالاب انزلی فقط وظیفه نهادهای دولتی نیست و به مشارکت همه شهروندان نیاز دارد. او توسعه سیستمهای تصفیه فاضلاب، جلوگیری از تخلیه مستقیم پسابها، مدیریت درست پسماند و افزایش آگاهی عمومی را از مهمترین راهکارهای حفاظت از این سرمایه ملی دانست.
اکنون بخش قابل توجهی از عوامل تهدیدکننده تالاب انزلی از جمله ورود انواع فاضلابها، رسوبگذاری، نبود آبخیزداری، کاهش ماندگاری آب، سنبل آبی، مداخلات انسانی و کاهش تراز آب خزر شناسایی شده است. مجموعهای از مشکلات که در سالهای طولانی بر این زیستبوم تحمیل شدهاند.
در مقابل، بهرهبرداری از تصفیهخانه شرق و تکمیل تصفیهخانه غرب انزلی، احداث تصفیهخانه در صومعهسرا، توسعه تصفیهخانه رشت، اجرای طرح اضطراری مدیریت آب، پاکسازی روگاها و پهنه تالاب از سنبل آبی، گسترش پایشهای محیطزیستی و اختصاص اعتبارات جدید نشان میدهد احیای تالاب انزلی وارد مرحله عملیاتی شده است.
با این حال، ادامه حیات این زیستبوم به اجرای مستمر و هماهنگ همین برنامهها وابسته است؛ بهگونهای که جلوگیری از ورود فاضلاب، مدیریت آب، کنترل گونههای مهاجم، کاهش رسوب و مقابله با مداخلات انسانی باید همزمان و منسجم دنبال شود تا امکان صیانت از تالاب انزلی فراهم بماند.
