رفتارهای پرخاشگرانه کودک؛ والدین چگونه خشم فرزندشان را مدیریت کنند؟
پرخاشگری کودک همیشه نشانه اختلال نیست؛ اما فریاد زدن، تحقیر و تنبیه بدنی ممکن است شرایط را بدتر کند. شناخت علت خشم و آموزش رفتار جایگزین، نخستین گام برای کمک به فرزند است.
زهرا غلامی قره شیران/ دکترای روانشناسی کودک؛ دیدن پرخاشگری کودک برای بسیاری از والدین نگران‌کننده است، اما هر رفتار تهاجمی الزاماً به معنای وجود یک اختلال رفتاری نیست. کودکان خردسال هنوز مهارت کامل کنترل خشم و بیان احساسات خود را به دست نیاورده‌اند و ممکن است هنگام ناکامی، خستگی یا ناتوانی در بیان خواسته‌ها، با رفتار بدنی یا کلامی واکنش نشان دهند. آکادمی اطفال آمریکا نیز تأکید می‌کند که طغیان‌های گاه‌به‌گاه، به‌ویژه در سنین پایین، می‌تواند بخشی از روند رشد باشد.
چرا کودک پرخاشگر می‌شود؟
پرخاشگری کودک معمولاً یک پیام پشت خود دارد. خستگی، گرسنگی، ناکامی، ناتوانی در بیان احساسات، تغییر ناگهانی برنامه یا اختلاف با همسالان می‌تواند محرک رفتار تهاجمی باشد. بنابراین پیش از اینکه کودک را «پرخاشگر» بدانیم، باید بررسی کنیم این رفتار چه زمانی و در چه شرایطی اتفاق می‌افتد.
توجه والدین نیز می‌تواند در ادامه یافتن یک رفتار نقش داشته باشد. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها تأکید می‌کند که رفتار کودک نوعی ارتباط است و توجه مثبت یا منفی والدین می‌تواند بر تکرار رفتار اثر بگذارد. به همین دلیل، تشخیص الگوی رفتاری و توجه به نیاز واقعی کودک، قدم نخست برای مدیریت پرخاشگری است.
بیشتر بخوانید: کودک‌تان لجباز شده؟ این واکنش والدین اوضاع را بدتر می‌کند!
والدین هنگام پرخاشگری کودک چه کنند؟
اولین قدم، کنترل واکنش خود والدین است. فریاد زدن، تهدید، تحقیر یا کتک زدن کودک، راهکار مناسبی برای کاهش پرخاشگری نیست و حتی می‌تواند رفتار تهاجمی را بیشتر کند. آکادمی اطفال آمریکا استفاده از تنبیه بدنی، تحقیر و تهدید را توصیه نمی‌کند و به جای آن بر تعیین حد و مرز روشن، هدایت رفتار و تقویت رفتار مطلوب تأکید دارد.
والد باید در لحظه بحران کوتاه و قاطع صحبت کند؛ برای مثال روشن کند که «زدن ممنوع است»، اما در کنار آن رفتار جایگزین را نیز آموزش دهد. وقتی کودک آرام شد، می‌توان درباره خشم، دلیل ناراحتی و روش مناسب بیان خواسته صحبت کرد. تشویق کودک زمانی که بدون ضربه زدن یا فریاد زدن خواسته‌اش را بیان می‌کند نیز اهمیت زیادی دارد. والدین با رفتار خودشان نیز الگو هستند؛ کودکی که آرامش و کنترل خشم را در خانه می‌بیند، فرصت بیشتری برای یادگیری همین مهارت‌ها دارد.
بیشتر بخوانید: اگر فرزندتان شما را هنگام رابطه زناشویی دید، این اشتباه‌ها را نکنید
چه زمانی پرخاشگری کودک جدی است؟
اگر پرخاشگری کودک شدید، مداوم یا غیرمتناسب با سن او باشد و در خانه، مدرسه یا رابطه با همسالان اختلال ایجاد کند، بهتر است موضوع توسط متخصص بررسی شود. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها می‌گوید رفتارهای مقابله‌ای و پرخاشگرانه زمانی نیازمند توجه تخصصی بیشتری هستند که برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند، شدت زیادی داشته باشند یا عملکرد روزمره کودک را مختل کنند.
در چنین شرایطی، روان‌شناس کودک می‌تواند با بررسی شرایط خانوادگی، محیطی، هیجانی و رفتاری کودک، علت اصلی مشکل را پیدا کند. برنامه‌های آموزش والدین و روش‌های رفتاری نیز از رویکردهای مورد استفاده برای کاهش رفتارهای مقابله‌ای و پرخاشگرانه هستند.
در نهایت، هدف والدین نباید فقط متوقف کردن خشم کودک باشد؛ کودک باید یاد بگیرد خشم خود را بشناسد، درباره احساساتش حرف بزند و بدون آسیب زدن به دیگران خواسته خود را مطرح کند. آرامش والدین، قوانین روشن، ثبات در برخورد و تشویق رفتارهای مثبت می‌تواند به مرور، مسیر پرخاشگری را تغییر دهد و مهارت خودکنترلی را در کودک تقویت کند.
