سالروز صدور فرمان مشروطیت؛ آغاز حکومت قانون و شکل‌گیری مجلس شورای ملی در ایران

سیزدهم مردادماه در تاریخ معاصر ایران، یادآور یکی از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی کشور است؛ روزی که در سال ۱۲۸۵ خورشیدی، مظفرالدین‌شاه قاجار فرمان مشروطیت را امضا کرد و با پذیرش خواسته‌های مردم و مشروطه‌خواهان، راه را برای تشکیل مجلس شورای ملی و مشارکت مردم در اداره کشور هموار ساخت.

جنبش مشروطه در پی اعتراض‌های گسترده مردم، روحانیون، بازرگانان و روشنفکران به استبداد، بی‌عدالتی و نابسامانی‌های سیاسی شکل گرفت. سرانجام شاه قاجار با امضای این فرمان، تشکیل مجلسی متشکل از نمایندگان اقشار مختلف جامعه را پذیرفت تا درباره امور کشور، اصلاحات و قوانین تصمیم‌گیری شود. این اتفاق، آغاز رسمی حکومت مشروطه و محدود شدن اختیارات مطلقه سلطنت در ایران به شمار می‌رود.

فرمان مشروطیت خطاب به میرزا نصرالله‌خان مشیرالدوله، صدراعظم وقت، صادر شد و متن آن به قلم احمد قوام نگاشته شد. در این فرمان بر تشکیل مجلس شورای ملی، اجرای اصلاحات، حفظ حقوق مردم و مشارکت نمایندگان در امور کشور تأکید شده بود.

اندکی پس از صدور فرمان، به دلیل انتقادها نسبت به محدود بودن ترکیب نمایندگان، فرمان تکمیلی دیگری صادر شد که در آن بر تشکیل «مجلس منتخبین ملت» تأکید و زمینه حضور گسترده‌تر نمایندگان مردم در فرآیند قانون‌گذاری فراهم شد.

صدور فرمان مشروطیت را می‌توان نقطه آغاز قانون‌گرایی، شکل‌گیری نهاد پارلمان و مشارکت سیاسی مردم در ایران دانست؛ رویدادی که تأثیر عمیقی بر تحولات سیاسی، حقوقی و اجتماعی کشور گذاشت و همچنان یکی از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ معاصر ایران محسوب می‌شود.