شناخت آزار جنسی و جبران آن طبق قانون ایران
آزار جنسی مفهومی گسترده است که شامل رفتارهای مختلفی می‌شود. در این مقاله، انواع آزار جنسی و نحوه جبران خسارت آن طبق قانون ایران بررسی می‌شود.
به گزارش فرتاک نیوز؛ آزار جنسی یکی از مفاهیم حقوقی است که تعاریف متنوعی از آن وجود دارد و شامل طیف وسیعی از رفتارها می‌شود. این رفتارها می‌توانند از مزاحمت‌های کلامی ساده تا تجاوزات فیزیکی را شامل شوند.
کمیسیون فرصت‌های برابر شغلی آمریکا (EEOC) آزار جنسی را به این صورت تعریف می‌کند:
«آزار جنسی به روابط ناخوشایند جنسی، تقاضای نامناسب برای رفع نیازهای جنسی یا هر نوع رفتار فیزیکی یا کلامی با محتوای مسائل جنسی گفته می‌شود که اطاعت از آن به‌صورت نهان یا آشکار جزء شروط کار تلقی شده و بر موقعیت شغلی و فضای کار تأثیر دارد.»
حتما بخوانید
دستورالعمل اتحادیه‌ی اروپا مصوب ۲۰۰۲ نیز آزار جنسی را رفتاری با ماهیت جنسی می‌داند که هدف آن خدشه‌دار کردن حیثیت دیگری و ایجاد فضایی رعب‌آور و تحقیرآمیز است. به‌طور کلی، آزار جنسی را می‌توان یکی از اشکال خشونت دانست که می‌تواند در زندگی شخصی و غیرزناشویی نیز رخ دهد.
نظام حقوقی ایران نیز این مسئله را تا حدی پذیرفته و آزار جنسی را منحصر به رابطه‌ی فیزیکی نمی‌داند. قانون ایران در مورد زنای به‌عنف صحبت کرده و مجازات‌هایی برای آن تعیین کرده است، همچنین درباره‌ی روابط نامشروع و تعرض و مزاحمت برای زنان نیز جرم‌انگاری انجام داده است.
انواع آزار جنسی بر اساس ماهیت عمل
آزار جنسی به انواع گوناگونی تقسیم می‌شود که تفکیک آن‌ها به درک مصادیق و مجازات‌های قانونی کمک می‌کند:
۱. آزار جنسی غیر تماسی (کلامی و غیرفیزیکی)
آزار جنسی غیر تماسی شامل هرگونه رفتار یا گفتار با محتوای جنسی است که مستقیماً شامل تماس فیزیکی نیست، اما می‌تواند سبب آزار و ایجاد محیط خصمانه شود. این نوع آزار با توجه به گسترش ارتباطات مجازی بسیار شایع است.
مصادیق آزار جنسی غیر تماسی
مزاحمت‌های کلامی: متلک‌گویی با محتوای جنسی، درخواست‌های جنسی نامناسب و سوال درباره‌ی زندگی خصوصی جنسی فرد.
مزاحمت‌های مجازی: ارسال پیامک‌ها، ایمیل‌ها یا تصاویر ناخواسته با محتوای جنسی و تماس‌های تلفنی.
مزاحمت‌های دیداری: زل زدن طولانی‌مدت و توهین‌آمیز به بدن شخص و حرکات نامناسب جنسی.
نکته حقوقی: قانون مجازات اسلامی تحت عنوان «مزاحمت برای زنان و اطفال» به این نوع آزار اشاره دارد و برای آن حبس از دو تا شش ماه و تا ۷۴ ضربه‌ی شلاق پیش‌بینی کرده است.
۲. آزار جنسی همراه با رضایت واقعی
این نوع آزار زمانی رخ می‌دهد که شخص با رضایت واقعی و بدون هیچ‌گونه اجبار، به برقراری رابطه‌ی جنسی مبادرت می‌کند. از نظر کیفری، این رابطه به‌عنوان “عمل منافی عفت” شناخته می‌شود و مجازات شلاق (تا ۹۹ ضربه) دارد. اما در این حالت، اگرچه رضایت به رابطه داده شده، اما رضایت به ورود خسارت نیست.
جبران خسارت: در صورت آسیب یا زیان ناشی از این رابطه، خسارت‌ها (مادی یا معنوی) قابل جبران هستند.
۳. آزار جنسی بدون رضایت (تجاوز به‌عنف)
این نوع آزار شدیدترین و خشن‌ترین نوع آزار جنسی است که با نارضایتی قربانی همراه است و به‌عنوان تجاوز به‌عنف شناخته می‌شود. این وضعیت زمانی به وقوع می‌پیوندد که درد و رنجی به قربانی تحمیل شود.
مجازات: مجازات تجاوز به‌عنف در قانون فعلی، اعدام است و همچنین اگر شخصی با دختر نابالغ با فریب یا تهدید رابطه‌ی جنسی برقرار کند، به همین مجازات محکوم می‌شود.
۴. آزار جنسی در حکم ناراضی‌بودن (اکراه و فریب)
در دو حالت، با اینکه شخص ممکن است به برقراری رابطه رضایت داده باشد، اما این رضایت قانونی صحیح نیست:
اکراه: زمانی که شخص برای دفاع از خود یا دیگری، به رابطه‌ی جنسی تن می‌دهد.
فریب و اغفال: گاهی فرد به دلیل فریب طرف مقابل، به برقراری رابطه رضایت می‌دهد.
انواع خسارات وارده ناشی از آزار جنسی و نحوه‌ی جبران آن‌ها
خسارات ناشی از آزار جنسی به شیوه‌های گوناگونی قابل جبران است:
| نوع زیان | نحوه جبران | توضیحات |
|---|---|---|
| زیان جسمی و بدنی | دیه | خسارتی در مقابل آسیب‌های فیزیکی که به‌صورت دیه پرداخت می‌شود. |
| از بین رفتن بکارت | ارش‌البکاره یا مهرالمثل | در صورت باکره بودن، ارش‌البکاره و در غیر این صورت، مهرالمثل (مهریه‌ی متعارف زن) پرداخت می‌شود. |
| زیان حیثیتی و روحی | جبران مادی یا انجام امور جبرانی | پرداخت مقداری پول برای جبران زیان معنوی یا انجام امور خاص مانند عذرخواهی رسمی یا اصلاح یک اشتباه. |
| ابزار اثبات | نقش در اثبات جرم |
|---|---|
| پزشکی قانونی | مراجعه‌ی سریع به پزشکی قانونی می‌تواند از جمله مدارک و اسناد مثبته باشد، زیرا این مرجع قادر به تشخیص و تفکیک آزار جنسی از سایر موارد و همچنین تشخیص علائم عنف (ضرب و جرح) است. |
| شاهد عینی | در صورت وجود شاهد، احضار او به دادگاه از جمله مدارک مثبته به‌حساب می‌آید. |
| مدارک و نشانه‌ها | ضبط‌کردن صدای شخصی که قصد آزار جنسی دارد، پیامک‌های تهدیدآمیز یا هرگونه مستندسازی از واقعه، می‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای به نفع قربانی در دادگاه به‌کار رود. |
اثبات عنف و اکراه: فرد زیان‌دیده باید تمایل‌نداشتن و فریب‌خوردن خود را نیز اثبات کند. این امر از طریق اوضاع و احوال وقوع جرم و رابطه‌ای که میان طرفین وجود دارد، قابل اثبات است.
در نگارش این مقاله از منابع زیر استفاده شده است:
۱. مقاله‌ی تجربه‌ی انواع آزار جنسی زنان، حسین کردی و علی‌اصغر حسینی نوذری
۲. مقاله‌ی آزار جنسی زنان در یک بررسی حقوقی، محمد اسحاقی.
۳. قواعد عمومی قراردادها، ج۱، دکتر امیرناصر کاتوزیان.