فشار بر بازار جهانی گاز از اختلالات الانجی و رقابت خریداران
بازار جهانی گاز در هفته منتهی به ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ به روند افزایشی خود ادامه داد. اختلال در عرضه الانجی و محدودیتهای ظرفیت ذخیرهسازی، ریسک تأمین گاز در آستانه فصل سرد را افزایش داده است.
به گزارش فرتاک نیوز؛ به نقل از اداره کل امور اوپک، بررسی وضعیت بازار جهانی گاز در هفته منتهی به ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد که در کنار فشارهای ژئوپلیتیک ناشی از اختلال در عرضه الانجی، ایالاتمتحده نیز در مسیر ثبت رکوردهای جدید تولید، مصرف و صادرات گاز قرار دارد. این شرایط به تقویت جایگاه آمریکا در معادلات عرضه جهانی گاز کمک کرده است.
در این هفته، میانگین قیمت هفتگی گاز در بازارهای اصلی با وجود نوسانات روزانه، بهطور کلی روندی افزایشی را تجربه کرد. بازار شمالشرق آسیا با میانگین ۲۸ دلار و ۶۵ سنت بهازای هر میلیون بیتییو بالاترین قیمت را در میان بازارهای مورد بررسی ثبت کرد.
در مقابل، میانگین قیمت در بازار جنوب غرب اروپا ۲۶ دلار و ۳۸ سنت، در هاب انبیپی انگلیس ۲۶ دلار و ۵۰ سنت، در هنریهاب آمریکا ۲ دلار و ۹۴ سنت و در بازار تیتیاف هلند ۲۶ دلار و ۸۸ سنت اعلام شد. این مقایسه نشاندهنده شکاف قابل توجه میان بازار آمریکا و بازارهای اروپا و آسیا است که در شرایط اختلال عرضه الانجی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در بازار اروپا، قیمتها پس از افزایش اولیه در میانه هفته به دلیل شناسایی سود معاملهگران و برخی اخبار مرتبط با عرضه، کاهش یافت. همچنین، انتشار گزارشهایی درباره احتمال ازسرگیری فروش گاز روسیه به اروپا نیز بر انتظارات بازار تأثیر گذاشت، هرچند موانع سیاسی و قراردادی مانع از بازگشت سریع جریان گاز از مسیر خطوط لوله میشود.
آمریکا با افزایش همزمان تولید، مصرف و صادرات الانجی، تصویر متفاوتی از بازار گاز ارائه میدهد. اداره اطلاعات انرژی آمریکا پیشبینی کرده که تولید گاز طبیعی این کشور در سال ۲۰۲۶ به ۱۱۱ میلیارد و ۷۰۰ میلیون فوتمکعب در روز و در سال ۲۰۲۷ به ۱۱۵ میلیارد و ۹۰۰ میلیون فوتمکعب در روز خواهد رسید. این در حالی است که تولید سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰۷ میلیارد و ۶۰۰ میلیون فوتمکعب در روز برآورد شده است.
افزایش بهرهوری حفاری، رشد تقاضای برق و توسعه ظرفیت صادرات الانجی، سه عامل اصلی افزایش تولید گاز در ایالاتمتحده محسوب میشوند. بهعلاوه، مصرف گاز این کشور برای سال ۲۰۲۶ حدود ۱۱۱ میلیارد و ۷۰۰ میلیون فوتمکعب در روز و برای سال ۲۰۲۷ حدود ۱۱۵ میلیارد و ۹۰۰ میلیون فوتمکعب در روز پیشبینی شده است.
ذخیرهسازی گاز در آمریکا نیز در ابتدای فصل زمستان، یعنی ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶، حدود ۵ درصد بالاتر از میانگین پنجساله پیشبینی میشود که بخشی از آن به افزایش تولید از حوزههای شیل پرمین و هاینزویل نسبت داده میشود.
افزایش تولید داخلی آمریکا با رشد صادرات الانجی نیز همراه شده است. بر اساس برآورد اداره اطلاعات انرژی، صادرات الانجی این کشور در سال ۲۰۲۶ با رشد ۱۵ درصدی نسبت به سال قبل، به ۱۷ میلیارد و ۴۰۰ میلیون فوتمکعب در روز میرسد و در سال ۲۰۲۷ نیز به ۱۸ میلیارد و ۶۰۰ میلیون فوتمکعب در روز افزایش خواهد یافت.
این روند در شرایطی اهمیت دارد که خریداران اروپایی و آسیایی بهطور همزمان برای تأمین محمولههای موجود در بازار رقابت میکنند. افزایش قیمتها نیز خرید گاز برای ذخیرهسازی زیرزمینی را در برخی مناطق از نظر اقتصادی دشوارتر کرده است.
در این راستا، بازار جهانی گاز با دو روند همزمان روبهروست: از یک سو، ظرفیت تولید و صادرات آمریکا در حال افزایش است و از سوی دیگر، اختلال در عرضه برخی تولیدکنندگان بزرگ خاورمیانه، مسیر انتقال بخشی از الانجی جهان را با محدودیت مواجه کرده است.
یکی از تحولات مهم هفته، تشدید محدودیت ظرفیت ذخیرهسازی الانجی قطر در کشتیهای حمل این محصول بود. با پایان فصل اوج مصرف تابستانی، کاهش تقاضا و دشواری بازگشت کشتیهای خالی به خلیج فارس، قطر با محدودیت جدی برای ذخیرهسازی محمولههای تولیدی خود روبهرو شده است.
بارگیری الانجی قطر در ماه اوت به یکمیلیون و ۴۲۰ هزار تن کاهش یافته که حدود نیمی از آن به مقصد کویت صادر و باقیمانده بر روی کشتیها در لنگرگاههای خلیج فارس ذخیره شده است. گزارشهای نشریه تخصصی بررسی اقتصادی خاورمیانه (MEES) نشان میدهد که حدود ۳ میلیون و ۴۴۰ هزار مترمکعب، معادل ۲ میلیون و ۵۱۰ هزار تن الانجی قطر در ۱۷ کشتی مستقر در خلیج فارس ذخیره شده است.
ادامه این وضعیت میتواند قطر را با دو گزینه روبهرو کند: استفاده از ظرفیت ذخیرهسازی خشکی یا کاهش حجم تولید. به این ترتیب، مسئله اصلی تنها تولید الانجی نیست، بلکه امکان انتقال و ذخیرهسازی آن نیز به یک گلوگاه مهم تبدیل شده است.
تحولات اخیر نشان میدهد که تنگه هرمز به یکی از نقاط مهم ریسک در بازار جهانی الانجی تبدیل شده است. محدودیتهای تردد در این مسیر بازگشت کشتیهای خالی به خلیج فارس را دشوار کرده و این موضوع بهطور مستقیم بر ظرفیت بارگیری قطر تأثیر گذاشته است.
گزارش همچنین به مواردی از عبور کشتیهای الانجی با ریسک عملیاتی بالا از تنگه هرمز اشاره میکند، اما تأکید دارد که با تشدید دوباره تنشها، ورود ایمن کشتیهای خالی به منطقه با دشواری جدی روبهرو شده است. درنتیجه، تکمیل ظرفیت ذخیرهسازی شناور میتواند قطر را در برابر انتخاب میان پذیرش ریسک عبور کشتیها و کاهش تولید قرار دهد.
اهمیت این مسئله زمانی نمایانتر میشود که در نظر بگیریم جایگاه قطر و کشورهای غرب آسیا در بازار الانجی جهان چقدر است. بر اساس گزارشها، با آغاز تنشها در تنگه هرمز، حدود یکپنجم عرضه جهانی الانجی از چرخه بازار خارج شده و خریداران برای جایگزینی محمولههای قطر و امارات با چالش روبهرو شدند.
از سوی دیگر، عرضه الانجی روسیه و برخی کشورهای غرب آسیا نیز تحتتأثیر تحولات ژئوپلیتیک قرار دارد و توسعه پروژههای گازی استرالیا با موانع زیست محیطی، حقوقی و نظارتی مواجه است. بنابراین، امکان جایگزینی سریع عرضه از یک منطقه با منطقه دیگر محدود است.
تجربه اخیر بازار نشان میدهد که اتکا به تعداد محدودی از تولیدکنندگان و مسیرهای حملونقل، ریسک تأمین الانجی را افزایش میدهد. به همین دلیل، خریداران به سمت تنوعبخشی جغرافیایی سبد تأمین حرکت کردهاند تا اختلال در یک منطقه یا مسیر مشخص، کل زنجیره تأمین آنها را تحتتأثیر قرار ندهد.
این روند البته با محدودیتی اساسی روبهروست: بخش قابلتوجهی از ظرفیت عرضه جهانی الانجی همچنان در چند منطقه اصلی ازجمله آمریکا، روسیه، غرب آسیا و استرالیا متمرکز است. درنتیجه، تنوعبخشی میتواند ریسک را کاهش دهد، اما در کوتاهمدت وابستگی ساختاری بازار به تولیدکنندگان بزرگ را از بین نمیبرد.
استفاده از سبدی از منابع مختلف جغرافیایی و شاخصهای متنوع قیمتگذاری، در کنار تضمین تحویل بهموقع محمولهها، ازجمله راهکارهایی است که برای مدیریت ریسک بازار الانجی مطرح شده است. چنین رویکردی میتواند اثر اختلالهای ژئوپلیتیک و نوسانهای شدید قیمت را بر هزینه تأمین کاهش دهد.
چین نیز در ماه اوت کاهش واردات گاز طبیعی را تجربه کرد. بر اساس دادههای گمرکی این کشور، مجموع واردات گاز طبیعی شامل الانجی و گاز خط لوله به ۱۰ میلیون و ۳۲۰ هزار تن رسید که نسبت به ماه قبل ۱۲ درصد و ۹ دهم درصد کاهش داشت. چین در همین ماه حدود ۵ میلیارد و ۶۹۰ میلیون دلار برای واردات گاز طبیعی هزینه کرد.
بازار جهانی گاز در آستانه زمستان، بیش از گذشته به ظرفیت تولید، مسیرهای حملونقل و انعطافپذیری زنجیره الانجی وابسته شده است. با افزایش تولید و صادرات آمریکا، ظرفیت بیشتری برای پاسخ به رشد تقاضای جهانی فراهم شده، اما محدودیتهای حملونقل و اختلال در عرضه تولیدکنندگان بزرگ، فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است.
زمستان پیشرو میتواند آزمونی برای تابآوری بازار الانجی باشد؛ بازاری که در آن حجم تولید بهتنهایی تعیینکننده نیست و ظرفیت ذخیرهسازی، دسترسی به کشتی، امنیت مسیرهای دریایی و تنوع منابع تأمین نیز به همان اندازه اهمیت پیدا کردهاند.
در نهایت، دادههای این هفته نشان میدهد هرچه وابستگی بازار به چند مرکز اصلی تولید و مسیرهای محدود انتقال بیشتر باشد، شوکهای منطقهای میتوانند اثر بزرگتری بر قیمت و امنیت عرضه داشته باشند؛ از همین رو، تنوعبخشی به منابع، مسیرها و قراردادهای تأمین الانجی به یکی از محورهای اصلی مدیریت ریسک در بازار جهانی گاز تبدیل شده است.