مدیرعامل سایپا بهدلیل تأخیر در تحویل خودروهای سهند و اطلس از مشتریان عذرخواهی کرد. این در حالی است که وعده قبلی تحویل تا پایان شهریور ماه محقق نشده است.
به گزارش فرتاک نیوز؛ علی شیخزاده، مدیرعامل گروه خودروسازی سایپا، امروز شنبه ۴ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد که این شرکت قصد داشت تا معوقات سه محصول سهند، اطلس و شاهین را تا پایان شهریور به صفر برساند اما این هدف تحقق نیافته است. شیخزاده بیان کرده که سایپا تلاش میکند در چند ماه آینده، بهجز شاهین، عمق معوقات محصولات خود را به کمتر از یک تا دو ماه برساند. همچنین هدف این شرکت برای شاهین این است که تحویل این خودرو تا پایان سال تسریع شود. این اظهارات از آن جهت اهمیت دارد که وعده تحویل تا پایان شهریور، بار نخست نیست که مطرح میشود. معاون فروش و بازاریابی سایپا در تیرماه اعلام کرده بود که شاهین اتوماتیک، اطلس G و سهند با موعدهای عقبافتاده، پس از تأمین قطعات تا پایان شهریور ۱۴۰۵ به مشتریان تحویل خواهند شد. با عبور از شهریور، موضوع تنها به یک برنامه داخلی تولید محدود نمیشود و شرکت باید در خصوص فاصله میان وعده قبلی و تحویل واقعی نیز پاسخگو باشد.
چرا معوقات سایپا به یک مشکل مزمن تبدیل شد؟
ریشه معوقات کنونی را باید در سالهای گذشته جستوجو کرد. مدیران سایپا توضیح دادهاند که یکی از مشکلات اصلی، ایجاد تعهدات بالاتر از توان تولید در فاصله سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ بوده است. طبق گفتههای معاون فروش سایپا، مجموع تعهدات شرکت از حدود ۹۲ هزار دستگاه در ابتدای سال ۱۴۰۵ به ۵۸ هزار دستگاه کاهش یافته و متوسط عمق تأخیر برخی محصولات نیز از حدود ۱۲ ماه به پنج ماه رسیده است. علاوه بر تعهدات بالا، کمبود قطعات و فشار نقدینگی نیز تولید را مختل کرده است. مدیران سایپا نیاز مالی گروه برای مدیریت زنجیره تأمین، هزینه تولید و تسویه بدهیهای بانکی در سال ۱۴۰۵ را حدود ۳۰۰ همت برآورد کردهاند. این عدد نشان میدهد که تأخیر در تحویل تنها مسئله برنامهریزی خط تولید نیست و جریان نقدینگی و توان پرداخت به قطعهسازان نیز مستقیماً بر زمان تکمیل خودرو تأثیر میگذارد.
خودروهای ناقص کم شد؛ پس چرا هنوز مشتری منتظر است؟
تفاوت مهمی وجود دارد که در بسیاری از گزارشها نادیده گرفته میشود: خودروی ناقص با تعهد معوق یک مفهوم نیست. سایپا توانسته در تابستان بخش زیادی از خودروهای ناقص موجود در پارکینگهای خود را تکمیل کند. آمار نشان میدهد تعداد خودروهای ناقص در محدوده گزارش شرکت از حدود ۱۲ هزار و ۷۰۰ دستگاه در هفته نخست خرداد به کمتر از دو هزار دستگاه در ابتدای شهریور کاهش یافته است. اما حتی صفر شدن خودروهای ناقص به معنای صفر شدن معوقات مشتریان نیست. ممکن است خودروساز خودروهای ناقصی در پارکینگ نداشته باشد، اما باید هزاران دستگاه جدید از یک مدل مشخص تولید کند تا تعهدات قدیمی را پوشش دهد. بنابراین مسئله شاهین یا اطلس فقط «تکمیل یک خودرو در کارخانه» نیست؛ ظرفیت تولید روزانه و اولویت تخصیص آن تولید به مشتریان معوق نیز تعیینکننده است. این تفاوت توضیح میدهد که چرا کاهش چشمگیر خودروهای ناقص در تابستان، هنوز به پایان کامل انتظار برخی مشتریان منجر نشده است.
شاهین؛ سختترین بخش پرونده معوقات سایپا
در میان محصولات سایپا، شاهین ظاهراً پیچیدهترین پرونده را دارد. مدیرعامل سایپا پیشتر از توقف فروش جدید شاهین تا تعیین تکلیف معوقات خبر داده بود. این تصمیم نشان میدهد که حجم تعهدات قدیمی به اندازهای بوده که ایجاد تعهد تازه میتواند شرایط را پیچیدهتر کند. در تیرماه، سایپا اعلام کرده بود که روزانه حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ دستگاه شاهین بهصورت مستقیم فاکتور و تحویل میشود، اما هزینه جریمه تأخیر مربوط به تعهدات این محصول حدود پنج هزار میلیارد تومان عنوان شده است. اکنون مدیرعامل دیگر از صفر شدن فوری معوقات شاهین صحبت نمیکند و هدف را «سرعتگرفتن روند تحویل تا پایان سال» قرار داده است. این تغییر لحن نشان میدهد که تعیین تکلیف این خودرو زمان بیشتری نسبت به سهند و اطلس خواهد برد.
اعتراض مشتریان؛ هزینهای فراتر از جریمه تأخیر
تأخیرها در ماههای اخیر تنها در آمار شرکت باقی نمانده و به اعتراض برخی مشتریان منجر شده است. در تیرماه، گروهی از خریداران سایپا مقابل مرکز امور مشتریان این خودروساز تجمع کردند و نسبت به طولانی شدن زمان تحویل خودروهای ثبتنامی اعتراض داشتند. برخی معترضان مدعی بودند که قراردادهای آنها به سالهای قبل بازمیگردد و هنوز زمان قطعی تحویل مشخص نیست. سایپا اعلام کرده که برای تأخیرها مطابق قرارداد جریمه محاسبه میشود. بر اساس توضیحات معاون فروش شرکت، جریمه از زمان ایجاد تعهد تا تحویل و حتی تا سه روز پس از پلاکگذاری محاسبه میشود؛ هرچند خود شرکت نیز از تأخیر در پرداخت بخشی از همین جرایم عذرخواهی کرده است. اما هزینه اصلی معوقات صرفاً جریمه مالی نیست. مشتریای که برای دریافت خودرو برنامهریزی کرده، با افزایش قیمت خودرو در بازار، هزینه حملونقل جایگزین و کاهش ارزش واقعی پول نیز روبهرو میشود؛ مسائلی که الزاماً با جریمه قراردادی جبران نمیشوند.
افت تولید مرداد، مسیر تحویل را سختتر کرد
یکی دیگر از متغیرهای مهم، عملکرد تولید سایپا در ماههای اخیر است. دادههای منتشرشده از عملکرد مردادماه نشان میدهد تیراژ تولید سایپا در آن ماه نسبت به دوره مشابه سال قبل حدود ۵۱ درصد کاهش یافته و فروش نیز افت کرده است. چنین کاهش تولیدی بهطور طبیعی میتواند برنامه کاهش معوقات را تحت فشار قرار دهد، حتی اگر روند تکمیل خودروهای ناقص بهتر شده باشد. به عبارت ساده، برای تسویه معوقات دو مسیر وجود دارد: خودروهای ناقص موجود باید تکمیل شوند و همزمان خطوط تولید باید با تیراژ کافی محصول جدید بسازند. سایپا در بخش اول پیشرفت محسوسی داشته، اما اگر تولید پایدار نشود، بخش دوم همچنان میتواند گلوگاه تحویل باشد.
معوقات سایپا چه اثری بر قیمت بازار دارد؟
تأخیر در تحویل مستقیماً بر عرضه خودروهای صفر به بازار آزاد اثر میگذارد. هرچه فاصله میان ثبتنام کارخانه و تحویل بیشتر شود، تعداد خودروهای قابل عرضه در بازار کاهش مییابد و در شرایطی که تقاضا وجود دارد، شکاف قیمت کارخانه و بازار میتواند حفظ شود. امروز ۴ مهر نیز قیمت بسیاری از محصولات سایپا در بازار آزاد در سطوح بالایی قرار دارد و گزارشهای روز بازار از ثبات نسبی قیمتها خبر میدهند. در چنین شرایطی، تسریع تحویل اطلس، سهند و شاهین تنها مطالبه خریداران قبلی نیست؛ افزایش عرضه واقعی میتواند بر تعادل بازار آزاد نیز تأثیر بگذارد. اگر سایپا در ماههای آینده حجم تحویل را بالا ببرد، فشار کمبود عرضه در برخی محصولات کاهش مییابد. در مقابل، ادامه تأخیر میتواند شکاف میان کارخانه و بازار را حفظ کند.
مشتریان سهند و اطلس چه زمانی خودرو میگیرند؟
اظهارات جدید مدیرعامل جدول زمانی دقیقی ارائه نمیکند، اما جهت برنامه را مشخص کرده است. هدف تازه سایپا این است که عمق معوقات محصولات بهجز شاهین طی چند ماه آینده به کمتر از یک تا دو ماه برسد. بنابراین برای سهند و اطلس، وعده فعلی دیگر «صفرشدن فوری معوقات» نیست، بلکه نزدیک کردن زمان تحویل واقعی به موعد قرارداد است. شاهین شرایط متفاوتی دارد و شرکت تنها از تلاش برای تسریع تحویل تا پایان سال صحبت کرده است. این تفاوت در هدفگذاری نشان میدهد سایپا احتمالاً ابتدا روی جمعآوری تعهدات محصولاتی تمرکز خواهد کرد که امکان جبران عقبماندگی آنها سریعتر است.
آزمون واقعی سایپا در پاییز ۱۴۰۵
عذرخواهی مدیرعامل و پذیرش عدم تحقق وعده شهریور، از نظر شفافیت قدم مهمی است؛ اما برای خریداران، معیار اصلی تعداد خودروهایی است که در مهر، آبان و آذر واقعاً فاکتور و تحویل میشوند. سایپا در تابستان توانسته تعداد خودروهای ناقص را بهشدت کاهش دهد و بخش بزرگی از کف پارکینگ را جمع کند؛ اما معوقات هنوز به صفر نرسیدهاند. اکنون آزمون اصلی از «تکمیل خودروهای ناقص» به تسویه تعهدات مشتریان منتقل شده است. اگر وعده جدید محقق شود، عمق تأخیر سهند و اطلس باید طی ماههای آینده به یک تا دو ماه نزدیک شود و شاهین نیز تا پایان سال شاهد افزایش محسوس تحویل باشد. در غیر این صورت، پروندهای که قرار بود در پایان شهریور بسته شود، وارد سال ۱۴۰۶ خواهد شد. برای مشتریانی که ماهها منتظر خودرو ماندهاند، مهمترین خبر دیگر وعده تازه نیست؛ تاریخ فاکتور شدن و تحویل واقعی خودروست.