۴۸ سال پس از ناپدید شدن امام موسی صدر؛ راز لیبی همچنان بیپاسخ
امام موسی صدر در سفر به لیبی ناپدید شد و سرنوشت او پس از نزدیک به پنج دهه همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
سید موسی صدر، روحانی ایرانی و رئیس وقت مجلس اعلای شیعیان لبنان، در اوت ۱۹۷۸ میلادی به همراه شیخ محمد یعقوب و عباس بدرالدین راهی لیبی شد؛ سفری که قرار بود در چارچوب گفتوگو درباره تحولات لبنان و مسائل منطقهای انجام شود، اما به یکی از اسرارآمیزترین پروندههای سیاسی خاورمیانه تبدیل شد. صدر آخرین بار در ۳۱ اوت همان سال دیده شد و پس از آن هیچ سرنوشت قطعی از او و دو همراهش اعلام نشد.
چرا امام موسی صدر به لیبی رفت؟
بر اساس روایتهای موجود، سفر امام موسی صدر به لیبی در ادامه تلاشهای او برای یافتن راهکاری برای بحران لبنان و مقابله با تهدیدهای متوجه جنوب این کشور انجام شد. صدر پیش از سفر به لیبی با شماری از رهبران کشورهای عربی از جمله سوریه، اردن، عربستان سعودی و الجزایر دیدار و درباره تحولات لبنان گفتوگو کرده بود. در جریان این رایزنیها، پیشنهاد سفر به لیبی نیز مطرح شد.
برخی روایتها همچنین سفر صدر را به اختلافات او با گروههای فلسطینی و تلاش برای استفاده از نفوذ معمر قذافی برای کنترل شرایط جنوب لبنان مرتبط میدانند. همچنین اختلافات سیاسی میان جریانهای شیعی لبنان و تحولات مرتبط با جنبش امل از دیگر زمینههایی است که در منابع درباره این سفر مطرح شده است.
سفر رسمی که به ناپدید شدن انجامید
در ۲۸ ژوئیه ۱۹۷۸، کاردار سفارت لیبی در لبنان از صدر برای سفر به لیبی دعوت کرد. پس از انجام هماهنگیها، بلیت سفر او و دو همراهش تهیه شد و آنان در ۲۵ اوت راهی لیبی شدند. صدر و همراهانش پس از ورود به طرابلس به عنوان میهمان رسمی دولت لیبی در هتل الشاطی اقامت کردند.
اما چند روز بعد، همه چیز تغییر کرد. مقامهای لیبی اعلام کردند صدر و همراهانش لیبی را به مقصد رم ترک کردهاند، در حالی که پس از آن هیچ نشانه قابل اتکایی از حضور آنان در ایتالیا پیدا نشد. مقامهای لیبی این روایت را مطرح کردند که صدر بدون اطلاع قذافی تصمیم به ترک لیبی گرفته است؛ روایتی که از سوی خانواده و طرفداران صدر پذیرفته نشد.
روایتهای متفاوت درباره سرنوشت صدر
تحقیقات و روایتهای بعدی نیز نتوانستند به ابهام این پرونده پایان دهند. پلیس ایتالیا در ابتدا اعلام کرد مدرکی از ورود صدر به خاک این کشور پیدا نکرده است، اما در سال ۲۰۰۶ دادگاهی در ایتالیا با استناد به تحقیقات جدید، روایت دیگری ارائه کرد و حضور صدر در ایتالیا را محتمل دانست؛ با این حال، دخالت دولت لیبی در ربودن او اثبات نشد.
در لبنان اما مسیر پرونده متفاوت بود. شورای قضایی این کشور در سال ۲۰۰۹ معمر قذافی و شماری دیگر را به دست داشتن در ناپدید شدن صدر متهم کرد. پس از سقوط قذافی در سال ۲۰۱۱ نیز گزارشهایی درباره مرگ امام موسی صدر منتشر شد، در حالی که خانواده او همچنان مرگ وی را قطعی ندانسته و بر احتمال زنده بودن و زندانی شدن او در لیبی تأکید کردهاند.
اکنون با گذشت نزدیک به پنج دهه از آن سفر، پرونده امام موسی صدر همچنان یکی از رازهای حلنشده تاریخ معاصر لبنان و منطقه است؛ پروندهای که روایتهای متعدد درباره آن وجود دارد، اما سرنوشت قطعی صدر و دو همراهش همچنان روشن نشده است.