۹ شهریور؛ روز ملی یوزپلنگ ایرانی و یادآوری یک زخم قدیمی
روز ملی یوزپلنگ ایرانی هر سال در ۹ شهریورماه، فرصتی برای یادآوری اهمیت حفاظت از یکی از ارزشمندترین گونههای حیاتوحش کشور است؛ روزی که ریشه در یک حادثه تلخ در بافق دارد.
نهم شهریورماه بهعنوان روز ملی یوزپلنگ ایرانی نامگذاری شده است؛ مناسبتی که هدف آن افزایش آگاهی عمومی درباره وضعیت یوزپلنگ آسیایی و ضرورت حفاظت از این گونه در معرض خطر انقراض است. انتخاب این تاریخ به حادثهای تلخ در شهرستان بافق در سال ۱۳۷۳ بازمیگردد؛ حادثهای که سرنوشت یک مادهیوز و سه تولهاش را برای همیشه تغییر داد.
حادثهای تلخ در بافق
در نهم شهریور سال ۱۳۷۳، یک مادهیوز به همراه سه توله خود برای نوشیدن آب به اطراف نخلستانهای شهرستان بافق آمد. این خانواده یوز در آن منطقه با گروهی از افراد محلی مواجه شدند و تولهها در میان جمعیت گرفتار شدند.
مادهیوز پس از مقاومت و تلاش برای محافظت از تولههایش، از محل دور شد، اما سه توله نتوانستند فرار کنند. یکی از شاهدان حادثه خود را به اداره محیط زیست بافق رساند و مأموران محیط زیست پس از اطلاع از ماجرا به محل اعزام شدند.
با حضور نیروهای محیط زیست، مشخص شد یکی از تولهها جان خود را از دست داده است. دو توله دیگر نیز با جراحات شدید زنده بودند و برای درمان به یزد منتقل شدند، اما شدت جراحات یکی از آنها به حدی بود که در مسیر جان باخت.
ماریتا؛ تنها بازمانده یک تراژدی
توله سوم که بعدها ماریتا نام گرفت، پس از دریافت درمانهای اولیه در یزد برای ادامه روند درمان به تهران منتقل شد. ماریتا پس از بهبودی در پارک پردیسان تهران نگهداری شد و سالها در آنجا زندگی کرد.
با این حال، ماریتا به دلیل نگهداری در اسارت و نداشتن جفت، امکان تولیدمثل و کمک به افزایش جمعیت یوزپلنگهای آسیایی را پیدا نکرد. این یوزپلنگ سرانجام پس از حدود ۹ سال، در دیماه ۱۳۸۲ درگذشت.
در همین حال، گزارشهای محیطبانان حاکی از آن بود که مادهیوز مادر پس از ناپدید شدن تولهها، روزها به اطراف شهر و نخلستان بازمیگشت و به دنبال فرزندان خود میگشت؛ اما پس از حدود یک هفته دیگر مشاهده نشد.
چرا ۹ شهریور روز یوزپلنگ ایرانی شد؟
روز ملی یوزپلنگ ایرانی در سال ۱۳۸۶ و با ابتکار انجمن یوزپلنگ ایرانی نامگذاری شد. هدف از تعیین این روز، افزایش حساسیت عمومی نسبت به شرایط یوزپلنگ آسیایی و جلب توجه جامعه به ضرورت حفاظت از این گونه ارزشمند عنوان شده است.
یوزپلنگ آسیایی یکی از مهمترین گونههای در معرض خطر انقراض در ایران محسوب میشود و زیستگاه آن در سالهای اخیر با تهدیدهای مختلفی مواجه بوده است؛ از تخریب و تکهتکه شدن زیستگاه گرفته تا تصادفات جادهای، کاهش طعمه و تعارض میان انسان و حیات وحش.
یوز ایرانی؛ گونهای که هنوز نیازمند حفاظت است
یوزپلنگ آسیایی در حال حاضر یکی از نمادهای ارزشمند حیاتوحش ایران است و بخش عمده جمعیت باقیمانده آن در مناطق بیابانی و نیمهبیابانی کشور، بهویژه در محدوده دشت کویر و زیستگاههایی مانند پناهگاه حیات وحش میاندشت، زندگی میکنند.
روز ملی یوزپلنگ ایرانی تنها یک مناسبت در تقویم نیست؛ بلکه یادآوری مسئولیتی است که در برابر حیات وحش بر عهده جامعه، دستگاههای اجرایی و نهادهای محیط زیستی قرار دارد. سرنوشت ماریتا و سه توله بافق نشان داد که یک حادثه انسانی چگونه میتواند زندگی یک خانواده از این گونه کمیاب را برای همیشه تغییر دهد.
حفاظت از یوز ایرانی نیازمند آموزش جوامع محلی، حراست از زیستگاهها، کاهش تلفات جادهای، تأمین امنیت زیستگاه و اجرای برنامههای علمی برای پایش و افزایش جمعیت این گونه است؛ چرا که از دست رفتن هر یوزپلنگ میتواند ضربهای جدی به بقای یکی از ارزشمندترین گونههای حیاتوحش ایران باشد.