شهریورگان؛ جشن آتش و شهریاری در ایران باستان
از افروختن آتشهای خانگی تا گردهمایی خانوادگی؛ شهریورگان یکی از آیینهای فراموشنشدنی ایران باستان است.
شهریورگان یا آذر جشن یکی از جشنهای دوازدگانه ایران باستان و از جمله جشنهای مرتبط با آتش بوده است. این جشن در روز چهارم ماه شهریور برگزار میشد و در فرهنگ زرتشتی با مفهوم شهریاری، قدرت، سپاسگزاری و پاسداشت پدر پیوند خورده است.
شهریورگان چه روزی است؟
در گاهشماری زرتشتی، روز چهارم هر ماه «شهریور» نام دارد و هنگامی که نام روز و ماه یکسان میشد، جشن شهریورگان برگزار میکردند. به همین دلیل، چهارم شهریور زمان برگزاری این جشن باستانی بوده است.
امروزه نیز برخی زرتشتیان شهریورگان را به عنوان روز پدر گرامی میدارند و آن را فرصتی برای پاسداشت پدران و ارزشهای خانوادگی میدانند.
شهریور در فرهنگ زرتشتی چه مفهومی دارد؟
شهریور در میان امشاسپندان جایگاه مهمی دارد و پس از بهمن، دومین امشاسپند به شمار میرود. نام او در اوستا «خشَترَهوَئیریَه» آمده و مفهومی نزدیک به «شهریاری آرمانی» یا «کشور و پادشاهی خواستنی» دارد.
در باورهای زرتشتی، شهریور در جهان مینوی نماینده قدرت و شهریاری اهورامزداست و در جهان مادی نیز با فلزات و جنگافزارها ارتباط دارد.
آیینهای جشن شهریورگان
شهریورگان در شمار جشنهای آتش قرار داشته و بهعنوان جشنی با محوریت آتشهای خانگی شناخته میشده است. مردم در خانههای خود آتش میافروختند، به نیایش و شکرگزاری میپرداختند و برای این مناسبت خوراکهای ویژه آماده میکردند.
برگزاری مهمانیهای خانوادگی و گردهمایی نیز بخشی از آیینهای این جشن بوده است. در برخی روایتها آمده که مردم هنگام شب روی بام خانهها آتش روشن میکردند.
چرا شهریورگان را روز پدر میدانند؟
در دوران معاصر، زرتشتیان شهریورگان را به عنوان روز پدر انتخاب کردهاند. ارتباط این جشن با مفهوم شهریاری، قدرت و وجه مردانه شهریور از دلایل این انتخاب دانسته شده است.
این مناسبت همچنین فرصتی برای تأکید بر ارزشهایی مانند مسئولیتپذیری، خانواده و غلبه بر نفس و خواستههای نادرست به شمار میرود.
شهریورگان در ایران امروز
اگرچه بسیاری از آیینهای شهریورگان در طول زمان کمرنگ شدهاند، این جشن همچنان در میان بخشی از جامعه زرتشتی ایران گرامی داشته میشود. بر اساس اطلاعات ارائهشده، بقایای برخی آیینهای آن در میان خانوادههای قدیمی زرتشتی در کرمان نیز دیده شده است.