قطعنامه ۶۲۰؛ واکنش شورای امنیت به حملات شیمیایی عراق علیه ایران

قطعنامه ۶۲۰ شورای امنیت سازمان ملل متحد در ۲۶ اوت ۱۹۸۸ برابر با ۴ شهریور ۱۳۶۷ و در آخرین روزهای جنگ ایران و عراق تصویب شد. این قطعنامه در نشست ۲۸۲۵ شورای امنیت با ۱۵ رأی موافق، بدون رأی مخالف و ممتنع به تصویب رسید و یکی از مهم‌ترین اسناد شورای امنیت درباره استفاده از سلاح‌های شیمیایی در جنگ ایران و عراق محسوب می‌شود.

پیش از تصویب این قطعنامه، ایران بارها در نامه‌هایی به سازمان ملل و شورای امنیت نسبت به حملات شیمیایی عراق اعتراض کرده بود. پس از گزارش هیئت اعزامی سازمان ملل در آوریل ۱۹۸۸ که استفاده از سلاح‌های شیمیایی در جنگ را تأیید کرد، شورای امنیت قطعنامه ۶۱۲ را صادر کرد؛ اما ایران این واکنش را کافی نمی‌دانست و خواستار اقدام مؤثرتر علیه استفاده از سلاح‌های شیمیایی بود.

در قطعنامه ۶۲۰، شورای امنیت نسبت به ادامه کاربرد سلاح‌های شیمیایی ابراز نگرانی کرد و بر ضرورت حرکت جامعه جهانی به سمت ممنوعیت کامل توسعه، تولید، انباشت و استفاده از این سلاح‌ها تأکید داشت. همچنین در متن قطعنامه آمده بود که در صورت دریافت گزارش‌هایی درباره استفاده از سلاح‌های شیمیایی، تحقیقات کارشناسی انجام خواهد شد و باید اقدامات مؤثر صورت گیرد.

یکی از نکات مهم این قطعنامه، توجه به گستردگی حملات شیمیایی عراق بود. بر اساس متن قطعنامه، حملات شیمیایی عراق نسبت به موارد منتسب به ایران از نظر تعداد و میزان بیشتر بوده و با وجود قطعنامه‌های قبلی همچنان ادامه داشته است. به همین دلیل، قطعنامه ۶۲۰ در مقایسه با برخی مواضع قبلی شورای امنیت، موضع روشن‌تری درباره خطر استفاده از سلاح‌های شیمیایی اتخاذ کرد.

با این حال، در ایران انتقادهایی نسبت به عملکرد شورای امنیت وجود داشت. منتقدان معتقد بودند واکنش سازمان ملل در برابر تجاوز عراق، حملات به مناطق غیرنظامی، حمله به نفتکش‌ها و استفاده گسترده از سلاح‌های شیمیایی با تأخیر همراه بوده است. همچنین از نگاه برخی مسئولان و منابع ایرانی، شورای امنیت در بسیاری از اسناد مربوط به جنگ، به جای استفاده از تعابیری مانند «تجاوز» و «تهاجم»، از واژه‌هایی مانند «وضعیت» یا «مناقشه» استفاده کرده بود.

قطعنامه ۶۲۰ در شرایطی تصویب شد که جنگ ایران و عراق به روزهای پایانی خود نزدیک شده بود. با وجود اهمیت این قطعنامه در ثبت موضع شورای امنیت درباره سلاح‌های شیمیایی، انتقاد درباره تأخیر در واکنش بین‌المللی و نحوه برخورد با تجاوز عراق همچنان یکی از موضوعات مهم در بررسی دیپلماتیک جنگ ایران و عراق به شمار می‌رود.