ورزشگاه شهید شیرودی؛ از امجدیه تاریخی تا قلب فوتبال ایران

ورزشگاه شهید شیرودی که پیش از انقلاب اسلامی با نام ورزشگاه امجدیه تهران شناخته می‌شد، یکی از قدیمی‌ترین مجموعه‌های ورزشی ایران است. این ورزشگاه در خیابان شهید مفتح تهران قرار دارد و پیش از ساخت ورزشگاه آزادی، مهم‌ترین ورزشگاه پایتخت و محل برگزاری مسابقات بزرگ فوتبال به شمار می‌رفت.

در سال‌های اوج فعالیت امجدیه، دیدارهای خانگی تیم ملی ایران و مسابقات دو تیم پرطرفدار پایتخت، تاج و شاهین، در این ورزشگاه برگزار می‌شد. با افتتاح ورزشگاه آزادی در غرب تهران، امجدیه به‌تدریج رونق گذشته خود را از دست داد. همچنین قرار گرفتن ورزشگاه در مرکز شهر و ملاحظات امنیتی باعث شد مسئولان با برگزاری مسابقات مهم فوتبال در آن موافقت نکنند.

مجموعه ورزشی شهید شیرودی کجاست؟

مجموعه ورزشی شهید شیرودی در خیابان مفتح تهران قرار دارد و علاوه بر زمین فوتبال، امکانات ورزشی متعددی را در خود جای داده است. از جمله امکانات این مجموعه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سه استخر سرپوشیده؛

• یک استخر روباز مناسب برگزاری مسابقات؛

• دو زمین فوتبال؛

• سالن تمرین و مسابقه کشتی؛

• سالن‌های کاراته و بوکس؛

• فضاهای تمرینی و ورزشی دیگر.

چرا نام این ورزشگاه امجدیه بود؟

نام امجدیه از مالک زمین اولیه ورزشگاه گرفته شده است. در اسناد تاریخی، از فردی با نام امجد نظام یا امجدالسلطنه به‌عنوان مالک زمین یاد شده است. این زمین با تصویب مجلس و با هدف ساخت یک زمین رسمی فوتبال خریداری شد و به همین دلیل ورزشگاه نیز امجدیه نام گرفت.

بخش دیگری از مجموعه، شامل زمین شماره ۲ فوتبال، زمین‌های تنیس و استخر شنا، بعدها توسط اسماعیل مرآت، جانشین علی‌اصغر حکمت، خریداری شد.

آغاز ساخت ورزشگاه امجدیه

در سال ۱۳۰۶ خورشیدی، پیش از تأسیس فدراسیون فوتبال ایران، مسابقه‌ای میان تیم منتخب فوتبال تهران و اعضای سفارت بریتانیا برگزار شد. پیروزی ۵ بر ۲ ایرانیان در این مسابقه، موجی از شادی را در تهران به راه انداخت و توجه رضاشاه را به توسعه ورزش و فوتبال جلب کرد.

پس از این مسابقه، دستور ساخت یک ورزشگاه بزرگ برای تهران صادر شد. محمدعلی فروغی، رئیس‌الوزرا، مأمور تشکیل هیأتی برای انتخاب محل ساخت ورزشگاه شد. از آنجا که امور ورزش در آن زمان زیر نظر وزارت معارف و اوقاف بود، علی‌اصغر حکمت، کفیل این وزارتخانه، با همکاری نیکلای مارکوف، معمار سرشناس مقیم ایران، مقدمات ساخت ورزشگاه را فراهم کرد.

در آن دوره، تهران هنوز شهری کوچک بود و زمین مناسبی برای ساخت ورزشگاه در داخل محدوده شهر وجود نداشت. به همین دلیل، زمینی در بیرون دروازه دولت و در محلی که «آخر عباس‌آباد» نامیده می‌شد، برای احداث ورزشگاه انتخاب شد.

ساخت ورزشگاه و برگزاری نخستین مسابقات

عملیات احداث ورزشگاه در روز ۱۶ تیر ۱۳۱۳ آغاز شد. نیکلای مارکوف مسئولیت طراحی و ساخت ورزشگاه را بر عهده داشت و نخستین کلنگ این مجموعه را بر زمین زد.

زمین انتخاب‌شده برای ساخت ورزشگاه بیش از ۳۱۲ هزار مترمربع وسعت داشت. قرار بود میدان اصلی مجموعه به طول ۱۶۴ متر و عرض ۱۰۷ متر ساخته شود. عملیات ساخت مدتی متوقف شد، اما در روز ۷ مرداد ۱۳۱۵ دوباره از سر گرفته شد و با سرعت ادامه یافت.

ساختمان ورزشگاه در سال ۱۳۱۷ به پایان رسید و در روز ۳ شهریور ۱۳۱۸، نخستین مسابقات رسمی در آن برگزار شد. به این ترتیب، امجدیه رسماً به یکی از مهم‌ترین مراکز ورزشی تهران تبدیل شد.

امجدیه؛ محل رقم خوردن افتخارات تاریخی

ورزشگاه امجدیه که جایگاه تماشاگران آن تقریباً تمام زمین را احاطه کرده بود، در طول دهه‌های مختلف شاهد بسیاری از مهم‌ترین اتفاقات فوتبال ایران بود.

برخی از تاریخی‌ترین موفقیت‌های فوتبال ایران در این ورزشگاه رقم خورد؛ از جمله:

• نخستین صعود فوتبال ایران به بازی‌های المپیک در المپیک ۱۹۶۴ توکیو؛

• نخستین قهرمانی ایران در جام ملت‌های آسیا با پیروزی برابر اسرائیل؛

• نخستین قهرمانی یک تیم ایرانی در جام باشگاه‌های آسیا؛

• برگزاری مسابقات مهم تیم ملی ایران؛

• میزبانی از دیدارهای حساس تاج و شاهین.

امجدیه در واقع یکی از نخستین مکان‌هایی بود که فوتبال ایران در آن از سطح مسابقات داخلی فراتر رفت و به عرصه رقابت‌های قاره‌ای و بین‌المللی وارد شد.

مسابقه‌ای که به ساخت ورزشگاه آزادی انجامید

در یکی از مسابقات سال ۱۳۴۷، بیش از ۳۰ هزار تماشاگر برای تماشای بازی به ورزشگاه امجدیه رفتند. ظرفیت ورزشگاه تکمیل شد و تعداد زیادی از علاقه‌مندان نیز پشت درهای ورزشگاه باقی ماندند.

ازدحام جمعیت و افزایش محبوبیت فوتبال باعث شد مسئولان وقت به فکر ساخت ورزشگاهی بزرگ‌تر در تهران بیفتند. نتیجه این تصمیم، احداث ورزشگاه آزادی بود؛ مجموعه‌ای که بعدها به ورزشگاه اصلی تیم ملی و بزرگ‌ترین رویدادهای فوتبال ایران تبدیل شد.

با این حال، انتقال مسابقات مهم به ورزشگاه آزادی هرگز جایگاه تاریخی امجدیه را از بین نبرد. ورزشگاه شهید شیرودی همچنان بخشی مهم از هویت ورزشی و خاطرات فوتبال ایران است.

امجدیه؛ بخشی از حافظه فوتبال ایران

ورزشگاه امجدیه یا شهید شیرودی، تنها یک مجموعه ورزشی قدیمی نیست؛ بلکه بخشی از تاریخ فوتبال و ورزش ایران را در خود جای داده است. بسیاری از نخستین‌های فوتبال کشور، از صعود به المپیک تا قهرمانی در آسیا، در این ورزشگاه شکل گرفتند.

امروز اگرچه امجدیه دیگر مانند گذشته میزبان مسابقات بزرگ فوتبال نیست، اما نام آن همچنان برای نسل‌های مختلف فوتبال‌دوستان یادآور روزهایی است که مهم‌ترین بازی‌های تهران و تیم ملی ایران در همین ورزشگاه برگزار می‌شد.