ادعای عبدالملکی درباره تأثیر جنگ بر گرانیها: سهم «کمتر از یک درصد»
حجتالله عبدالملکی، وزیر سابق تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در اظهاراتی سهم جنگ در افزایش قیمتها را «کمتر از یک درصد» عنوان کرده است. این ادعا در حالی مطرح شده که دادههای اقتصادی اثرات مختلف جنگ بر نرخ ارز و هزینه تولید را نشان میدهد.
به گزارش فرتاک نیوز؛ حجتالله عبدالملکی، وزیر سابق تعاون، کار و رفاه اجتماعی و یکی از اعضای تیم اقتصادی دولت سیزدهم، در اظهارنظری درباره گرانیهای اخیر بیان کرده است که «گرانیها یک درصد هم به جنگ مربوط نیست». او همچنین تأکید کرده که به عنوان استاد اقتصاد دانشگاه و عضو یک تیم ۲۰ نفره از اقتصاددانان کشور، میتواند ادعای خود را با اطلاع ارائه دهد.
این ادعا که سهم جنگ «کمتر از یک درصد» است، یک گزاره اقتصادی مشخص و قابل سنجش به شمار میآید و نیازمند داده و روش محاسباتی است. در حالی که عبدالملکی به این نکته اشاره میکند که تورم ایران با جنگ آغاز نشده، اما این حقیقت به تنهایی نمیتواند به معنای عدم تأثیر جنگ باشد.
برای اثبات ادعای «کمتر از یک درصد»، لازم است یک سناریوی «بدون جنگ» طراحی شود تا تفاوت قیمتها در این دو حالت اندازهگیری گردد. در این سناریو باید اثر عواملی نظیر نقدینگی، کسری بودجه و سیاستهای ارزی از تأثیر جنگ تفکیک شود.
جنگ میتواند از چندین مسیر بر قیمتها تأثیر بگذارد. افزایش نااطمینانی میتواند فشار بر بازار ارز و انتظارات تورمی را افزایش دهد. همچنین اختلال در تجارت و افزایش ریسکهای مرتبط با حملونقل و بیمه میتواند هزینههای واردات مواد اولیه و کالاهای واسطهای را بالا ببرد. تغییرات قیمت انرژی و نهادههای جهانی نیز میتوانند بر هزینههای تولید تأثیرگذار باشند.
با توجه به وابستگی تولید داخلی به مواد اولیه و قطعات وارداتی، قیمت محصولات داخلی همواره در معرض تأثیرات خارجی قرار دارد. در عین حال، افزایش قیمتها پس از جنگ بهتنهایی نمیتواند مدرکی برای نسبت دادن آن به جنگ باشد، زیرا تورم در ایران پیش از آن نیز بالا بوده و عوامل داخلی نیز نقش مهمی دارند.
تا به امروز هیچ مدل یا دادهای منتشر نشده که نشان دهد سهم جنگ در گرانیهای اخیر «کمتر از یک درصد» بوده است. همچنین ابهامات زیادی در مورد تعریف «گرانی»، نوع کالاها و بازه زمانی وجود دارد.
در نتیجه، در حالی که ادعای «همه گرانیها ناشی از جنگ است» قابل دفاع نیست، ادعای عبدالملکی مبنی بر اینکه جنگ «حتی یک درصد» در افزایش قیمتها تأثیر نداشته نیز بدون ارائه محاسبات اقتصادی معتبر، قابل اثبات نیست. جنگ میتواند از طریق کانالهای مختلف بر قیمتها تأثیر بگذارد و تعیین اندازه این اثر نیازمند داده و مدلهای مشخص است.
حکم فکتچک: ادعا، بیپشتوانه است. ادعای عبدالملکی در مورد منشأ تورم قابل دفاع است، اما تبدیل آن به عدد مشخص «یک درصد» بدون ارائه روش محاسبه، نقطه ضعفی است.
پرسش اصلی این است که اگر سهم جنگ واقعاً کمتر از یک درصد بوده، این عدد بر اساس کدام داده و مدل محاسبه شده است.