قطعنامه ۵۹۸؛ تصمیم تاریخی برای پایان جنگ ایران و عراق

قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد یکی از مهم‌ترین اسناد بین‌المللی در جریان جنگ ایران و عراق بود که با هدف پایان دادن به درگیری میان دو کشور در ۲۰ ژوئیه ۱۹۸۷ برابر با ۲۹ تیر ۱۳۶۶ به تصویب رسید. این قطعنامه در شرایطی صادر شد که جنگ وارد هشتمین سال خود شده و ادامه درگیری‌ها خسارت‌های انسانی و اقتصادی گسترده‌ای به دو طرف وارد کرده بود.

در این قطعنامه شورای امنیت با ابراز نگرانی از ادامه جنگ، برقراری آتش‌بس فوری، توقف تمامی عملیات نظامی و بازگشت نیروها به مرزهای شناخته‌شده بین‌المللی را خواستار شد. همچنین مقرر شد گروهی از ناظران سازمان ملل برای نظارت بر آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروها به منطقه اعزام شوند.

یکی از بخش‌های مهم قطعنامه ۵۹۸، درخواست برای آزادی و بازگرداندن اسرای جنگی بر اساس کنوانسیون سوم ژنو بود. همچنین شورای امنیت از دبیرکل سازمان ملل خواست موضوع بررسی مسئولیت آغاز منازعه را با مشورت ایران و عراق دنبال کند؛ موضوعی که برای ایران اهمیت ویژه‌ای داشت.

واکنش ایران و عراق به قطعنامه ۵۹۸

عراق تنها دو روز پس از تصویب قطعنامه، آن را پذیرفت؛ اما جمهوری اسلامی ایران در آن مقطع حاضر به پذیرش آن نشد. مسئولان ایران معتقد بودند پیش از پایان جنگ باید مسئله مسئولیت آغاز درگیری و شناسایی متجاوز مشخص شود.

ایران همچنین نسبت به نقش آمریکا و برخی کشورهای غربی در روند تصویب قطعنامه اعتراض داشت و آن را فاقد برخی شروط مورد نظر خود می‌دانست. به همین دلیل، پذیرش قطعنامه برای مدتی به تعویق افتاد.

چرا ایران قطعنامه ۵۹۸ را پذیرفت؟

در سال ۱۳۶۷ شرایط نظامی جنگ به شکل محسوسی تغییر کرد. سقوط فاو و موفقیت‌های نظامی عراق، همراه با دشواری‌های اقتصادی و نظامی ایران، ادامه جنگ را با چالش‌های جدی مواجه کرد.

در این شرایط، مسئولان ارشد جمهوری اسلامی به این جمع‌بندی رسیدند که ادامه جنگ بدون تغییر اساسی در امکانات و توان نظامی، امکان دستیابی به پیروزی مورد انتظار را دشوار می‌کند. در نهایت، در ۲۵ تیر ۱۳۶۷ تصمیم نهایی برای پذیرش قطعنامه گرفته شد.

ایران در ۲۷ تیر ۱۳۶۷ طی نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل، پذیرش قطعنامه ۵۹۸ را اعلام کرد و همان شب خبر آن از صداوسیما پخش شد. امام خمینی در پیامی که پس از پذیرش قطعنامه منتشر کرد، این تصمیم را به تعبیر مشهور «نوشیدن جام زهر» تشبیه کرد و مسئولیت پذیرش آن را بر عهده گرفت.

پس از پذیرش قطعنامه، آتش‌بس میان ایران و عراق برقرار شد و سرانجام جنگ ایران و عراق در ۲۹ مرداد ۱۳۶۷ به پایان رسید.