از «ارغوان» تا «سپیده»؛ میراث ماندگار سایه
هوشنگ ابتهاج، متخلص به «سایه»، شاعر و پژوهشگر برجسته ایرانی و از نامدارترین غزلسرایان معاصر بود که ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ در ۹۴سالگی در شهر کلن آلمان چشم از جهان فروبست.
به گزارش فرتاک نیوز؛ امیر هوشنگ ابتهاج در ششم اسفند ۱۳۰۶ در رشت متولد شد و از همان سالهای جوانی به شعر و ادبیات روی آورد. او نخستین مجموعه شعر خود با عنوان «نخستین نغمهها» را در سال ۱۳۲۵ منتشر کرد و در ادامه به یکی از چهرههای تأثیرگذار شعر معاصر ایران تبدیل شد.
ابتهاج که با تخلص «سایه» شناخته میشد، در قالبهای مختلف شعری، بهویژه غزل، آثار ماندگاری خلق کرد. بسیاری از شاعران و نویسندگان او را از برجستهترین غزلسرایان معاصر میدانند. «ارغوان»، «در کوچهسار شب» و «حصار» از جمله آثار شناختهشده او هستند.
ارتباط سایه با موسیقی نیز بخش مهمی از کارنامه فرهنگی او را تشکیل میدهد. شماری از اشعار و تصنیفهای او توسط خوانندگان سرشناسی همچون محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، علیرضا افتخاری و محمد اصفهانی اجرا شده است. «تو ای پری کجایی» و «سپیده» از جمله آثار ماندگار او در پیوند شعر و موسیقی ایرانی هستند.
ابتهاج از سال ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ سرپرستی برنامه «گلها» در رادیو را بر عهده داشت و پایهگذار برنامه «گلچین هفته» نیز بود. او پس از حوادث ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ به همراه شماری از هنرمندان از رادیو استعفا داد. محمدرضا لطفی، محمدرضا شجریان و حسین علیزاده از جمله هنرمندانی بودند که در این مقطع در کنار او قرار داشتند.
یکی از مهمترین فعالیتهای ادبی سایه، سالها پژوهش درباره حافظ بود. حاصل این تلاشها کتاب «حافظ به سعی سایه» است که نخستین بار در سال ۱۳۷۲ منتشر شد. این اثر حاصل پژوهش و بررسی گسترده او درباره غزلهای حافظ و یکی از مهمترین آثار پژوهشی ابتهاج به شمار میرود.
ابتهاج در سال ۱۳۶۶ همراه خانوادهاش به آلمان مهاجرت کرد و تا پایان عمر در این کشور زندگی کرد، هرچند ارتباط خود را با ایران حفظ کرد. خانه او در تهران که به دلیل وجود درخت ارغوان مشهورش با عنوان «خانه ارغوان» شناخته میشود، در سال ۱۳۸۷ در فهرست آثار ثبتشده میراث فرهنگی قرار گرفت.
سایه در طول فعالیت ادبی خود جوایز و نشانهای مختلفی دریافت کرد؛ از جمله بیستوسومین جایزه ادبی و تاریخی محمود افشار یزدی در سال ۱۳۹۵ و نشان عالی «هنر برای صلح» در سال ۱۳۹۷.
هوشنگ ابتهاج سرانجام ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ در شهر کلن آلمان و در ۹۴سالگی درگذشت. پیکر او پس از انتقال به ایران، پنجم شهریور ۱۴۰۱ در باغ محتشم رشت به خاک سپرده شد؛ شهری که زادگاه این شاعر بزرگ بود.
نام سایه اما با مرگ پایان نیافت. شعرهای او همچنان در کتابها، موسیقی ایرانی و حافظه فرهنگی چند نسل از ایرانیان زنده است و «ارغوان» همچنان یکی از شناختهشدهترین نمادهای شعر معاصر فارسی به شمار میرود.