پیمان دفاعی مثلثی ریاض، اسلامآباد و آنکارا؛ آزمونهای ژئوپلیتیکی و داخلی
پیمان دفاعی مثلثی ریاض، اسلامآباد و آنکارا با حضور شهباز شریف، رجب طیب اردوغان و محمد بن سلمان در مکه مکرمه امضا شد. تحلیلگران میگویند این چارچوب قرار است تهدید را به «حمله به همه» تبدیل کند، اما با چالشهای داخلی و منطقهای روبهرو است.
به گزارش فرتاک نیوز؛ یک سال پس از پیمان راهبردی دفاع مشترک پاکستان و عربستان سعودی، همکاری دفاعی سهجانبه جدیدی میان اسلامآباد، ریاض و آنکارا شکل گرفت. این چارچوب که پیشتر قرار بود شامل قطر و مصر هم باشد، در نهایت به سه کشور محدود شد که حمله به یکی را حمله به همه تلقی میکنند.
به گفته تحلیلگران، عوامل خارجی و داخلی میتواند ائتلاف نوپای پاکستان، عربستان و ترکیه را در آینده نزدیک با آزمونها و چالشهایی مواجه کند. موضوعاتی مانند بحران اقتصادی، تشدید تروریسم و ناامنی در مرزهای پاکستان، و نیز تفاوت برداشت سه کشور از تهدیدهای امنیتی، از جمله چالشهای مطرح شده است.
با سفر روز گذشته سران پاکستان و ترکیه به جده، توافقنامه مشترک دفاعی با حضور شهباز شریف، رجب طیب اردوغان و محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی در مکه مکرمه امضا شد.
برخی ناظران سیاسی این اقدام را ادامه الحاق عضو جدید به پیمان راهبردی دفاع مشترک پاکستان و عربستان میدانند؛ پیمانی که تابستان سال گذشته در جده امضا شد. پس از آن، حضور قطر و مصر در گروه منطقهای ۴ (در کنار پاکستان و عربستان) گمانهزنیهایی درباره تمایل قاهره و دوحه برای پیوستن به پیمان اسلامآباد و ریاض ایجاد کرد.
بر اساس توضیحاتی که وزارت امور خارجه پاکستان درباره جلسه دفاعی مکه اعلام کرده است، توافقنامه با هدف تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه تدوین شده و هرگونه حمله مسلحانه علیه هر یک از سه کشور، حمله به همه آنان تلقی میشود. همچنین زمینه تقویت همه جنبههای همکاری دفاعی میان سه کشور فراهم میشود.
مسوولان ترکیه تأکید کردهاند این توافقنامه دفاعی علیه کشور ثالثی نیست و حتی دیگر کشورهای همسو نیز میتوانند به آن بپیوندند. این موضع با اظهارات مشابه مقامات پاکستانی از سال گذشته پس از پیمان راهبردی دفاعی مشترک با طرف سعودی همراستا عنوان شده است.
خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، که نخست وزیر و فرمانده ارتش کشورش را روز گذشته در مراسم امضای توافقنامه دفاعی با عربستان و ترکیه همراهی میکرد، درباره بندهای این توافقنامه گفت هنوز زود است جزئیات کامل آن افشا شود، اما این تحول میتواند سکویی برای تقویت وحدت جهان اسلام باشد. او همچنین بر نقش این توافق دفاعی در پرداختن به چالشهای مشترک تأکید کرد.
آصف در ادامه افزود (رژیم) اسرائیل تهدیدی برای همه جهان اسلام است و کشورهای مسلمان باید انسجام و رویکرد همسو برای مقابله با این تهدید را پیگیری کنند. در محافل سیاسی و رسانهای پاکستان هم تشکیل مثلث جدید همکاری دفاعی با سعودی و ترکیه مورد تمجید قرار گرفته و گفته میشود این ائتلاف به قدرت بازدارندگی هر سه کشور، بهویژه در مقابله با تروریسم، کمک میکند.
با این حال، مسائل ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و دیگر عوامل خارجی و داخلی مانند تشدید تروریسم، مرزهای نا آرام و بحران اقتصادی، همراه با همکاری شکننده امنیتی این کشورها با جبهه غرب از جمله آمریکا و کارشکنی رژیم صهیونیستی در صلح و ثبات منطقه، میتواند ائتلاف دفاعی ریاض، اسلامآباد و آنکارا را با چالشهای متعددی روبهرو کند.
پاکستان در حالی وارد دو پیمان مشترک دفاعی با عربستان و ترکیه شده که همچنان با بحران اقتصادی، انرژی، روابط بسیار متشنج با هند و افغانستان، تروریسم افسارگسیخته و نیز بیثباتی سیاسی در داخل دست و پنجه نرم میکند. هند به عنوان همسایه اتمی و پرجمعیت پاکستان با یک اقتصاد بزرگتر و روابط متنوعتر با غرب، سال گذشته در واکنش به پیمان مشترک پاکستان و عربستان، اقدام به امضای پیمان دفاعی با امارات متحده عربی کرد.
ابوظبی و ریاض از رویکرد تقابلی در منطقه برخوردارند و سیاستهای متضاد آنها—بهویژه در بحث سودان، سومالی، یمن، لیبی و از همه مهمتر برقراری روابط با رژیم صهیونیستی—به اختلافات و رقابت اعلامنشده میان امارات و عربستان در سالهای اخیر دامن زده است.
پاکستان هرچند از روابط نزدیکی با امارات متحده عربی برخوردار است و برای تثبیت معیشت خود وامهایی از ابوظبی دریافت کرده، اما گرایش بیشتری به سمت عربستان دارد و همسوییهای منطقهای و بینالمللی خود را با رویکرد عربستان تنظیم میکند. همزمان، تروریسم، بحران اقتصادی و نابسامانی سیاسی در پاکستان نیز انتقاداتی را در داخل به همراه داشته است.
سناتور ایمل ولی خان، نماینده مجلس سنای پاکستان و رئیس حزب ملی عوام، پرداختن به چالشهای داخلی را مهمتر از عقد قراردادهای دفاعی در خارج دانسته است. او با ابراز نگرانی از تشدید تروریسم، مشکلات اقتصادی و اختلافات شدید سیاسی در داخل گفت رهبران پاکستان اول باید به کشور بپردازند و در این شرایط نیازی به حمل بار اضافی در خارج نیست.
اعضای توافقنامه نمادین دفاعی باید نسبت به تهدیدات واقعی هوشیار باشند.
متین حیدر، روزنامهنگار برجسته و کارشناس مسائل دفاعی پاکستان، در مصاحبه با خبرنگار در اسلامآباد اظهار داشت ائتلاف جدید دفاعی بین ریاض، اسلامآباد و آنکارا چیزی جز یک اقدام نمادین نیست و موسسان آن باید نسبت به تهدیدهای واقعی در منطقه، بهویژه اسرائیل، آگاه باشند. او افزود عربستان جز مناقشه با یمن از هیچ تهدیدی رنج نمیبرد، اما نباید اقدامات دفاعی جمهوری اسلامی ایران در هدف قرار دادن پایگاههای آمریکا را فراموش کرد؛ این حملات را علیه مبدأ تجاوزگری به ایران دانست.
به گفته متین حیدر، با استناد به توافق دولت ترکیه با برخی از گروههای معارض کرد و منحل شدن احزاب آنان پس از توافق صلح، اعضای توافق مکه برای عملیاتی کردن آن با چالشهایی روبهرو خواهند شد. در عین حال، او این ساختار جدید امنیتی در منطقه را زیر سایه شکست پروژههای تأمین امنیت برای کشورهای حوزه خلیج فارس از سوی آمریکا ارزیابی کرد.
ایمین جمیل، پژوهشگر حوزه خاورمیانه از دانشگاه ملی دفاع پاکستان، نیز گفت چالشهای داخلی و منطقهای که هر سه کشور با آن مواجهاند میتواند این توافق را به آزمون بزرگی تبدیل کند. او تأکید کرد از آنجا که پاکستان با مرزهای شرقی و غربی خود چالشهایی دارد، مشارکت آن در امنیت غرب آسیا نباید اولویتهای امنیتی فوری را تضعیف کند.
این کارشناس پاکستانی با اشاره به شکاف میان اعلامیههای سیاسی و پیامدهای عملی گفت سه کشور درک یکسانی از تهدید ندارند و این واگرایی میتواند تشکیل یک ساختار دفاعی یکپارچه را دشوار کند. ایمین جمیل همچنین تاکید کرد جمهوری اسلامی ایران این تحولات را از منظر توازن قوای منطقهای بررسی خواهد کرد.
مشاهد حسین سید، مفسر سیاسی پاکستان و رئیس سابق کمیته دفاع مجلس سنای این کشور، در واکنش به تازهترین پیام سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران در شبکه اجتماعی ایکس نوشت نیروهای مسلح ایران شجاعت و حرفهایگری خود را در مواجهه با تجاوزگری آمریکا و اسرائیل نشان دادهاند. او همچنین گفت ایران متحد طبیعی اتحاد سهگانه در توافقنامه مکه است، زیرا چهار قدرت بزرگ مسلمان میتوانند با اتحاد و قدرت خود از خاورمیانه بزرگ محافظت کنند.
وزیر امور خارجه ایران روز گذشته در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت نیروهای مسلح قدرتمند ایران، آمادگی، توانمندی و اقتدار خود را در برابر پیشرفتهترین نیروی نظامی جهان به اثبات رساندهاند. او افزود وقتی مسلمانان در کنار یکدیگر متحد و یکپارچه باشند، میتوانند در برابر هر چالشی که از سوی بیگانگان ایجاد میشود با قدرت و قاطعیت بایستند.
عراقچی تصریح کرد زمان آن فرا رسیده است که تنها به خود متکی باشیم و برادری واقعی را در پیش گیریم.