واقعه پارک اتابک؛ پایان خونین ماجرای خلع سلاح ستارخان و یارانش
درگیری پارک اتابک تهران، یکی از تلخترین حوادث پس از پیروزی مشروطه بود که به مجروح شدن ستارخان و کشته شدن صدها نفر انجامید.
واقعه پارک اتابک در ۱۵ مرداد ۱۲۸۹ شمسی در تهران رخ داد؛ حادثهای که در پی اختلاف میان دولت مشروطه و مجاهدان تبریزی به رهبری ستارخان شکل گرفت و به درگیری خونینی میان نیروهای دولتی و یاران سردار ملی انجامید.
پس از مقاومتهای ستارخان و باقرخان در جریان جنبش مشروطه، این دو چهره برجسته آذربایجان با دعوت عضدالملک، نایبالسلطنه احمدشاه قاجار، راهی تهران شدند. دولت مشروطه در ظاهر قصد داشت از خدمات آنها تجلیل کند، اما در عمل تلاش میکرد قدرت مجاهدان مسلح تبریز را کنترل کرده و سلاحهای آنان را جمعآوری کند.
برای اسکان ستارخان و یارانش، باغ اتابک تهران و برای باقرخان و همراهانش کاخ عشرتآباد در نظر گرفته شد. چند روز پس از حضور آنان در تهران، مجلس قانونی را تصویب کرد که براساس آن تمامی مجاهدان غیرنظامی موظف بودند سلاحهای خود را تحویل دهند.
آغاز درگیری خونین میان نیروهای دولتی و مجاهدان
این تصمیم با مخالفت یاران ستارخان روبهرو شد. آنان با اشاره به شرایط سیاسی و ناامنیهای موجود، حاضر به تحویل سلاحهای خود نشدند. افزایش تعداد مخالفان این طرح و پیوستن گروههای دیگر به جمع یاران ستارخان، نگرانی دولت مرکزی را افزایش داد.
با وجود پیامهای هشدارآمیز از سوی چهرههایی مانند سردار اسعد بختیاری، یاران ستارخان همچنان بر موضع خود پافشاری کردند. سرانجام نیروهای دولتی تصمیم به برخورد نظامی گرفتند.
بعدازظهر اول شعبان ۱۳۲۸ قمری، نیروهای دولتی به فرماندهی جعفرقلیخان سردار اسعد و یپرمخان، باغ اتابک را محاصره کردند. پس از چند مرحله مذاکره و ارسال پیام برای تسلیم، حمله آغاز شد.
در این نبرد، نیروهای دولتی با استفاده از توپ، مسلسل و تجهیزات سنگین وارد عمل شدند و پس از حدود چهار ساعت درگیری، شمار زیادی از افراد حاضر در باغ کشته شدند. برخی منابع تعداد کشتهشدگان را حدود ۳۰۰ نفر اعلام کردهاند.
ستارخان در جریان تلاش برای خروج از محل، هنگام حرکت در راهروهای عمارت هدف گلوله قرار گرفت و از ناحیه پا مجروح شد. او دیگر توان حرکت نداشت و پس از مدتی توسط نیروهای دولتی دستگیر شد. در نهایت ستارخان و یارانش مجبور به خلع سلاح شدند.
سرنوشت ستارخان پس از واقعه پارک اتابک
جراحتهای ناشی از این حادثه تأثیر زیادی بر وضعیت جسمی ستارخان گذاشت. او سالهای پایانی عمر خود را در تهران سپری کرد و سرانجام در ۲۵ آبان ۱۲۹۳ شمسی درگذشت.
پیکر ستارخان، سردار ملی جنبش مشروطه، در حرم شاه عبدالعظیم شهر ری به خاک سپرده شد. واقعه پارک اتابک در تاریخ مشروطه ایران به عنوان نمادی از اختلاف میان نیروهای انقلابی، دولت تازهتأسیس مشروطه و مسئله خلع سلاح مجاهدان باقی مانده است.