سایه تحریم ایرلاین‌های غربی بر سر فرودگاه‌ها و صنعت هوایی اسرائیل

با شروع حملات مشترک اسرائیل و آمریکا علیه ایران و واکنش قاطع کشورمان علیه اهداف طرف های متجاوز به ویژه در فلسطین اشغالی، وضعیت زندگی برای بسیاری از شهرک نشینان از مناطق مختلف مختل شد.

در این شرایط نخستین رخداد توقف پروازها و فعالیت شرکت­‌های هوایی اسرائیلی بود. این وضعیت تا امروز و با وجود اعلام آتش­‌بس کماکان ادامه دارد. در این راستا سازمان ایمنی هوانوردی اروپا (EASA) در حال به‌روزرسانی دستورالعمل‌های خود و تمدید توصیه به خطوط هوایی برای عدم پرواز به مقصد سرزمین‌های اشغالی است. این تصمیم در پس‌زمینه وضعیت امنیتی متزلزل و ترس غرب از تشدید بیشتر تنش‌ها گرفته شده است، اقدامی که بازگشت ده‌ها شرکت هوایی خارجی به فرودگاه بن گوریون در آینده نزدیک را زیر سوال می‌برد. تمدید این توصیه، اثر دومینووار را در بین خطوط هوایی ایجاد می‌کند.

با توجه به آخرین به‌روزرسانی از اروپا، تخمین‌های صنعت هوایی این قاره حاکی از آن است که بیشتر شرکت­‌های هوایی همچنان تعویق‌های بیشتری را اعلام خواهند کرد. معنای این موضوع برای هر صهیونیست واضح و دردناک است: رقابت کمتر در آسمان، فرود کمتر شرکت‌های اروپایی در اراضی اشغالی، افزایش قیمت­‌ها و عدم اطمینانی که انتظار می‌رود تا زمانی که تنش‌های امنیتی در منطقه فروکش نکند، ادامه یابد.[1]

نکته مهم آنکه فرودگاه بن­‌گوریون به عنوان مرکز اصلی ارتباط هوایی بین­‌المللی رژیم صهیونیستی، در جریان این جنگ و فضای تنش­‌آمیز پس از اجرای آتش­‌بس چهره نظامی به خود گرفته است. در همین رابطه رئیس سازمان هواپیمایی غیرنظامی اسرائیل هشدار داد حضور گسترده هواپیماهای نظامی ایالات متحده در فرودگاه بن گوریون، خطوط هوایی اسرائیل و صنعت هوانوردی این کشور را به شدت مختل می‌کند، اقدامی که به گفته او می‌تواند قیمت بلیط‌ها را افزایش دهد.

«شموئل زاکای» همچنین در نامه‌ای به میری رگو، وزیر حمل و نقل کابینه نتانیاهو نوشت: تبدیل فرودگاه بین‌المللی اصلی اسرائیل به آنچه او «پایگاه نظامی» توصیف کرد، به بازگشت خطوط هوایی خارجی آسیب می‌رساند و ثبات مالی شرکت‌های هواپیمایی اسرائیلی را تهدید می‌کند. او نوشت: «فرض قطعی این است که این بحران و بی‌ثباتی منطقه‌ای ماه‌ها ادامه خواهد یافت و به تابستان نیز سرایت خواهد کرد.»

بنا به گزارش فایننشال­‌تایمز، در حال حاضر دست‌کم 52 هواپیمای سوخت‌رسان نظامی آمریکا در بن‌گوریون مستقر هستند که این مسئله عملکرد بخش غیرنظامی فرودگاه را مختل و هماهنگی کنترل ترافیک هوایی را پیچیده کرده است.

در آغاز این درگیری نظامی، خطوط هوایی رژیم صهیونیستی بسیاری از هواپیماهای خود را به خارج از سرزمین‌های اشغالی منتقل کرده و حتی هنوز هم همه هواپیماها را به تل‌آویو بازنگردانده‌اند. براین اساس «اوری سیرکیس»، مدیر عامل شرکت هواپیمایی اسرائیل، اسرا-ایر، چند روز قبل در کمیته امور اقتصادی کنست (پارلمان) اظهار داشت: این شرکت معمولاً 17 هواپیما در فرودگاه بن گوریون نگه می‌داشت، اما در حال حاضر فقط اجازه دارد چهار هواپیما را در طول شبانه روز در آنجا پارک کند. به گفته او، این وضعیت پروازها را گران‌تر می‌کند و تعداد پروازهایی را که خطوط هوایی اسرائیل می‌توانند انجام دهند، محدود می‌سازد.

واقعیت این است که حضور گسترده هواپیماهای آمریکایی در فرودگاه بن‌گوریون به شدت به توانایی خطوط هوایی اسرائیل برای عملکرد کارآمد و افزایش تعداد پروازها آسیب رسانده است. متأثر از این شرایط، رئیس سازمان هواپیمایی غیرنظامی اسرائیل از مقامات دولتی خواست برای حذف هواپیماهای آمریکایی از فرودگاه بن گوریون و انتقال آنها به سایر فرودگاه‌های نظامی تلاش کنند، چرا که بدون فضای پارکینگ کافی برای هواپیماهای غیرنظامی در بن گوریون، خطوط هوایی خارجی نمی‌توانند به اسرائیل بازگردند و تعداد محدود پروازها باعث کاهش عرضه و افزایش قیمت‌ها می‌شود.[2]

طبق برآورد اولیه، سازمان فرودگاه‌های اسرائیل در طول جنگ اخیر با ایران بیش از نیم میلیارد شِکِل (135 میلیون دلار) از درآمد خود را از دست داد. این مبلغ شامل ضررهای مالی آتی نمی‌شود که می‌تواند ناشی از بهبود بسیار کند صنعت هوانوردی و لغو احتمالی پروازها به دلیل کمبود سوخت جت باشد. در صورت تحقق چنین سناریویی، بودجه این سازمان نیاز به بازنگری خواهد داشت و ممکن است پروژه‌های آینده که برای افزایش ظرفیت فرودگاه بن گوریون طراحی شده‌اند، با مشکلات مالی مواجه شوند. لازم به ذکر است خساراتی که سازمان فرودگاه‌ها در این جنگ متحمل شد، به خساراتی که قبلاً در طول جنگ 12 روزه ثبت کرده است، اضافه می­‌شود؛ جنگی که به روند عملیاتی فرودگاه بن‌گوریون آسیب رساند و درآمدهای آن را کاهش داد.[3]

بااین حال براساس آخرین به­‌روزرسانی­‌ها، وضعیت شرکت‌های هوایی خارجی در اسرائیل هنوز «عادی» نشده و فرودگاه بن‌گوریون همچنان با بحران اعتماد ایرلاین‌های خارجی روبه‌رو است. شرکت‌هایی که هنوز برنگشته‌اند یا بازگشت را عقب انداخته‌اند، به این شرح هستند:

- امریکن ایرلاینز (American Airlines) اعلام کرده پروازهایش به تل‌آویو را حداقل تا دی‌ماه 1405 (ژانویه 2027) از سر نمی‌گیرد. این طولانی‌ترین تعلیق در میان شرکت‌های بزرگ آمریکایی محسوب می‌شود.

- بروسل ایرلاینز (Brussels Airlines) این شرکت بلژیکی عضو گروه لوفت‌هانزا اعلام کرده پروازهایش تا 2 آبان 1405 (24 اکتبر 2026) متوقف خواهد ماند.

- بریتیش ایرویز انگلیس (British Airways) قرار بود بخشی از پروازها را بازگرداند اما تصمیم گرفته بازگشت را تا 10 مرداد 1405 (1 اوت 2026) عقب بیندازد.

- ایبریا (Iberia) تعلیق پروازها را تا 5 مرداد 1405 (27 ژوئیه 2026) تمدید کرده و هنوز زمان قطعی بازگشت اعلام نکرده است.

- ایر کانادا ( Air Canada) تعلیق پروازها را تا شهریور 1405 ادامه داده و هنوز برنامه بازگشت نهایی ارائه نکرده است.

- یونایتد ایرلاینز (United Airlines) همچنان در وضعیت تعلیق طولانی قرار دارد و هنوز بازگشت عملیاتی انجام نداده است.

- سوئیس‌ایر بازگشت مرحله‌ای خود را از تیر 1405 برنامه‌ریزی کرده است.

- ایزی‌جت (easyJet) از محتاط‌ترین شرکت‌های اروپایی بوده و رسانه‌های اسرائیلی گزارش داده‌اند بازگشت پروازها را هر مدت یکبار به تعویق می‌­اندازد.

با این حال ویز ایر (Wizz Air) رسماً پروازهای خود به بن‌گوریون را از سر گرفت. گروه لوفت­‌هانزا هم بازگشت مرحله­‌ای را در پیش گرفته است که تا اواسط تیر ماه ادامه پیدا خواهد کرد. اما این بازگشت مرحله­‌ای هم مشروط به ارزیابی­‌های امنیتی است.

در این میان شرکت الاتحاد امارات، اتیوپین ایرلاینز کشور اتیوپی و شرکت هاینان ایرلاینز چین پروازهای خود به بن­‌گوریون را برقرار کرده­‌اند، اما در مجموع هنوز بخش بزرگی از پروازهای فلسطین اشغالی توسط شرکت صهیونیستی «ال­-عال» انجام می‌شود. ایرلاین‌های غربی حضور نظامی آمریکا در بن­‌گوریون را یکی از مهمترین عوامل نگرانی خود برای از سر گیری پروازهای عادی به مقصد تل‌آویو اعلام کرده­‌اند. محدود شدن پروازها، هزینه­‌های عملیاتی را بالا برده و سودآوری شرکت‌های کوچک‌تر اسرائیلی را تهدید می‌کند. طبق گزارش سازمان هواپیمایی غیرنظامی اسرائیل، شرکت­های ایرکیا، اسرا-ایر و حیفا ایر در معرض بحران مالی قرار گرفته‌اند چون مجبورند با «شرایط عملیاتی گران و دشوار» به فعالیت خود ادامه دهند.

کاهش گردشگران خارجی

پس از افزایش بیش از 40 درصدی ورود گردشگران به فلسطین اشغالی در دو ماه اول سال جاری در مقایسه با مدت مشابه سال 2025 - اگرچه این تعداد هنوز در مقایسه با دوره قبل از 7 اکتبر 2023 اندک بود- با آغاز جنگ ورود گردشگران کاملاً متوقف شد. طبق اعلام اداره مرکزی آمار اسرائیل (CBS)، تنها 9400 گردشگر در ماه مارس (در اوج درگیری نظامی) وارد فلسطین اشغالی شدند که کاهش 91 درصدی نسبت به تاریخ مشابه در سال 2025 و کاهش 97 درصدی نسبت به ماه مارس 2023 را نشان می‌دهد.

در طول ماه آوریل نیز، تنها حدود 37 هزار گردشگر خارجی وارد اراضی اشغالی شدند، رقمی که در مقایسه با حدود 170 هزار ورود ثبت شده در آوریل سال قبل کاهش چشمگیری را نشان می‌دهد. بنابراین، اگر صنعت گردشگری اسرائیل رویای رسیدن به عدد تعداد گردشگرانی که در سال 2023 وارد این مناطق  شدند را در سر دارد باید گفت که این هدف اکنون دور از دسترس به نظر می‌رسد.

در همین حال، صهیونیست‌هایی که قصد داشتند به تعطیلات خارج از اراضی اشغلای بروند نیز به دلیل بسته شدن آسمان و لغو پروازها مجبور به لغو سفر خود شده‌اند و در سمت مقابل هم آژانس‌های مسافرتی با سیلی از اطلاعیه‌های لغو سفر و درخواست‌های بازپرداخت مواجه شدند.

در این راستا «یوسی فتال»، مدیر عامل دفتر سازمان‌دهندگان گردشگری ورودی اسرائیل، اعلام کرد: «از اکتبر 2023، ما به طور متوسط ​​حدود 70 درصد کاهش در ورود گردشگران خارجی به این سرزمین را شاهد بوده‌ایم. در آن زمان حدود 2700 کارمند در شرکت‌های خدمات گردشگری و راهنمایان تور داشتیم، اما امروز از آن تعداد تنها حدود 800 نفر باقی مانده‌اند. شرکت‌ها تعطیل شده‌اند، مردم کار و زندگی و تمام پس‌انداز خود را از دست می‌دهند و به سوی خط فقر سقوط می‌کنند.»[4]

در همین راستا داده‌های جدید اداره مرکزی آمار اسرائیل نشان دهنده کاهش درآمد شرکت‌های هواپیمایی است. در سال 2025، شرکت‌های هواپیمایی صهیونیستی درآمد کل 363 میلیون دلاری را از ناحیه ارائه خدمات به  گردشگران به ثبت رساندند که در مقایسه با سال 2023 حدود 52 درصد کمتر است. وقوع درگیری نظامی با ایران شرایط را حتی برای سال جاری بدتر کرد. این داده‌ها نشان‌دهنده دشواری ساختاری شرکت‌های صهیونیستی برای جبران خسارت از دست دادن گردشگران خارجی است که به مثابه موتور رشد صنعت پروازهای بین‌المللی به شمار می‌روند.[5]

کاهش دو میلیارد دلاری درآمد گردشگری خارجی

براساس داده‌­های اداره مرکزی آمار رژیم صهیونیستی در سال 2025، درآمد گردشگری ورودی کمی بیش از سه میلیارد دلار بود که اگرچه این رقم، افزایش اندکی در مقایسه با سال 2024 را نشان می­‌دهد اما حتی این ارقام هم هنوز از نقطه سر به سر این صنعت فاصله زیادی دارند. برای درک عمق بحران، باید به دوره قبل از تشدید تنش‌های امنیتی نگاه کرد، چرا که تنها در سال 2023، درآمد گردشگری این رژیم پنج میلیارد دلار اعلام شده بود. دلایل این وضعیت هم مشخص است. اکثر خطوط هوایی خارجی هنوز عملیات منظم خود را به طور کامل به مقصد سرزمین‌های اشغالی از سر نگرفته‌اند، که منجر به عرضه کم بلیط و قیمت‌های بسیار بالای پرواز می‌شود که گردشگران بالقوه را از سفر به این مقصد منصرف می‌کند.

با توجه به ادامه جنگ و چشم‌انداز سیاسی و امنیتی نامشخص، به نظر می‌رسد گردشگران به این زودی‌ها عجله‌ای برای سفر به مقصد فلسطین اشغالی را نخواهند داشت.[6] در این مدت خدمات هوانوردی در طول جنگ صرفا توسط خطوط هوایی صهیونیستی ارائه می‌شد و تقاضای بیش از حد ایجاد شده باعث افزایش قیمت بلیط هواپیما برای شهرک‌نشینان صهیونیست شده است.

در نتیجه سیاست‌های جنگ طلبانه کابینه نتانیاهو میلیاردها شِکِل هزینه غیرمستقیم ناشی از فرار ایرلاین‌های خارجی، به اقتصاد رژیم صهیونیستی تحمیل شد. برای مثال طرح استقرار پایگاه شرکت هوایی Wizz Air در فلسطین اشغالی شامل حدود 1 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری برای استقرار 10 هواپیما و ده‌ها مسیر پروازی جدیدبود؛ اما مذاکرات به منظور انعقاد این توافق عملاً متوقف شده است. تحلیلگران حمل‌ونقل در فلسطین اشغالی می‌گویند توقف این پروژه به معنای از دست رفتن رقابت،کاهش ظرفیت گردشگری و تداوم گرانی بلیت‌هاست.

با توجه به افزایش نرخ پروازها، هزینه کارت‌های اعتباری شهرک نشینان صهیونیست برای خرید بلیت از ایرلاین‌های داخلی در ماه مه به رکورد 145.7 میلیون دلار رسید. این عدد نسبت به سال قبل 21 درصد رشد داشته است که علت آن هم کمبود هواپیما برای متقاضیان سفر بود. اما این بحران فقط محدود به صنعت گردشگری نشده بلکه ورود سرمایه‌گذاران خارجی، سفر مدیران شرکت‌های فناوری و ارتباطات تجاری بین‌المللی اسرائیل را نیز مختل کرده است. در واقع محدودیت‌های فرودگاه بن‌گوریون باعث شده بسیاری از سرمایه‌گذاران خارجی نتوانند وارد سرزمین‌های اشغالی شوند و شرکت‌های صهیونیستی نیز در جذب سرمایه و ارتباطات بین‌المللی دچار مشکل شده­‌اند.