شوکِ اول خرداد؛ از شیر ۶۰ هزار تومانی تا پرواز قیمتها در ویترین مغازهها
در حالی که وزارت جهاد کشاورزی با افزایش قیمت شیر خام، شوک جدیدی به بازار وارد کرده، فعالان صنعت لبنیات از شکست مدلهای فعلی قیمتگذاری سخن میگویند. در این میان، تنها یک سوال باقی مانده است: آیا دولت با دخالت مستقیم و بازگرداندن یارانه به سفرهها، مانع از حذف کامل لبنیات از رژیم غذایی اقشار ضعیف خواهد شد؟
با آغاز خردادماه، موج جدید افزایش قیمتها به یخچالهای لبنیات رسید. در حالی که وزارت جهاد کشاورزی قیمت شیر خام را به کانال ۶۰ هزار تومان هدایت کرد، ویترین مغازهها شاهد رشد ۴۰ درصدی قیمت محصولاتی است که حالا بیش از هر زمان دیگری از دسترس سفرههای مردم فاصله گرفتهاند. این جهش قیمتی، نهتنها مصرفکنندگان را در شوک فرو برده، بلکه تولیدکنندگان را نیز در چنبره هزینههای سرسامآور و کاهش شدید تقاضا گرفتار کرده است.
شیر خام؛ موتور محرک تورم در بازار لبنیات
همه چیز از ابلاغیه ۳۰ اردیبهشتماه وزارت جهاد کشاورزی شروع شد؛ جایی که قیمت هر کیلوگرم شیر خام با چربی ۳.۲ درصد، ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شد. این مصوبه که از اول خرداد به اجرا درآمد، مانند یک دومینو عمل کرد. اگرچه انجمن صنایع لبنی وعده افزایش ۲۰ درصدی را داده بود، اما واقعیتِ بازار چیزی فراتر از پیشبینیهاست. گزارشها نشان میدهد برخی محصولات کلیدی تا ۴۰ درصد گران شدهاند؛ به طوری که محصولی که پیش از این ۹۱ هزار تومان قیمت داشت، حالا با برچسب ۱۲۷ هزار تومانی به مشتری عرضه میشود.
فراتر از شیر؛ هزینههای پنهانی که قیمت را بالا برد
اما چرا افزایش قیمتها به ۲۰ درصد محدود نشد؟ پاسخ را باید در «هزینههای تمامشده» جستجو کرد. فعالان صنعت لبنیات معتقدند شیر خام تنها نیمی از ماجراست.
- بحران بستهبندی: رشد قیمت گرانولهای پتروشیمی، هزینه ظروف و بستهبندی را به شدت افزایش داده است.
- انرژی و دستمزد: افزایش حقوق کارگران و بهای حاملهای انرژی، فشار مضاعفی بر واحدهای تولیدی وارد کرده است.
در واقع، تولیدکننده برای بقا در این بازار پرنوسان، ناچار است تمام این هزینهها را در قیمت نهایی مصرفکننده لحاظ کند؛ موضوعی که صنعت لبنیات را در یک بنبست اقتصادی قرار داده است.
کارخانههای نیمهتعطیل و سفرههایی که کوچک میشوند
سویِ دیگر این سکه، آمارهای نگرانکننده از کاهش قدرت خرید مردم است. علی احسان ظفری، رئیس اتحادیه تعاونیهای صنایع لبنی، هشدار میدهد که این گرانی به معنای سود بیشتر نیست؛ بلکه به معنای «افت مصرف» است.
در حال حاضر بسیاری از واحدهای کوچک و متوسط تولیدی با ظرفیت زیر ۵۰ درصد فعالیت میکنند یا به کلی متوقف شدهاند. وقتی سرانه مصرف لبنیات در کشور به زیر ۵۰ کیلوگرم سقوط میکند، زنگ خطر سلامت عمومی به صدا در میآید. کارشناسان معتقدند در این شرایط، دولت باید با اهرمهایی نظیر «کالابرگ لبنی» وارد عمل شود تا از حذف کامل پروتئین و کلسیم از سبد غذایی اقشار آسیبپذیر جلوگیری کند.
این گزارش نشان میدهد که بازار لبنیات به نقطهی اشباع قیمتی رسیده است؛ نقطهای که در آن هرگونه افزایش قیمت مجدد، منجر به کاهش شدیدتر تقاضا و در نتیجه شکست زنجیره تولید خواهد شد. راهکار خروج از این بحران، نه صرفاً افزایش قیمت، بلکه مدیریت هزینههای جانبی (نظیر پتروشیمی) و حمایت مستقیم از مصرفکننده نهایی است.