از خانه ۵۵ متری تا یک آیفون؛ سقوط ۲۵۰ میلیون تومان در یک دهه

فرض کنید ۲۵۰ میلیون تومان پول در اختیار دارید. با این پول در این روزها چه می‌توان کرد؟ خرید خانه و ماشین که فرسنگ‌‌ها دور از دسترس است. می‌ماند سرمایه‌گذاری در بازار دارایی‌ها یا خرید برخی لوازم خانه و کالاهای دیجیتال.

احتمالا یکی از اولین گزینه‌هایی که به ذهن شما می‌آید، خرید یک از گوشی‌ تلفن همراه است. گوشی‌هایی که اکنون در برخی مدل‌ها با قیمت بیش از ۵۰۰ میلیون تومان نیز معامله می‌شوند.

اما سال‌هایی نه چندان دور با همین مبلغ پول می‌توانستیم دارایی‌های ارزشمندتری بخریم. داستان افت قدرت خرید جامعه ایران، قصه جدیدی نیست. اما گاهی نگاه دوباره به آن می‌تواند آنچه را در این سال‌ها از نظر اقتصادی در جامعه ایران گذشته، شفاف‌تر کند.

در سال ۱۳۹۵، طبق گزارش بانک مرکزی، متوسط قیمت هر متر مربع مسکن در تهران حدود ۴.۶ میلیون تومان بود. با این حساب، فردی که ۲۵۰ میلیون تومان سرمایه داشت، می‌توانست خانه‌ای حدود ۵۵ متری بخرد؛ دارایی‌ای که برای بسیاری نقطه شروع ثبات اقتصادی محسوب می‌شد.

یک سال بعد، در اسفند ۱۳۹۶، قیمت هر متر مربع مسکن به ۵.۸ میلیون تومان رسید. هنوز امکان خرید خانه وجود داشت، اما نه مثل قبل. حالا همان پول فقط برای خرید آپارتمانی حدود ۴۳ متری کافی بود. کوچک شدن متراژ خانه، اولین نشانه کاهش قدرت خرید بود.

اما از سال ۱۳۹۷ به بعد، بازار مسکن عملا از دسترس این سرمایه خارج و تبدیل به یک آرزوی محال شد. ۲۵۰ میلیون تومان دیگر حتی برای خرید واحدی کوچک در تهران کافی نبود. کسانی که تا آن زمان پول خود را به دارایی تبدیل نکرده بودند، ناچار بودند به گزینه‌های پایین‌تری فکر کنند؛ گزینه‌هایی که خودشان هم هر سال از دسترس دورتر شدند.

اسفند ۱۳۹۷، ۲۵۰ میلیون تومان هنوز می‌توانست یک خودروی نسبتا مناسب بخرد؛ سراتو ۲۰۰۰ با قیمت حدود ۲۵۳ میلیون تومان. خودرویی که امروز قیمتش به بیش از ۴ میلیارد تومان رسیده است. اما این وضعیت هم دوام نداشت.

در اسفند ۱۳۹۸ با همین پول فقط می‌شد رنو پلاس اتوماتیک خرید. سال بعد دنا پلاس دنده‌ای ساده، در سال ۱۴۰۰ پژو ۲۰۶ تیپ ۲ و در اسفند ۱۴۰۱ تنها گزینه قابل خرید، پراید ۱۵۱ بود. بعد از آن، حتی خودروهای حداقلی هم از محدوده ۲۵۰ میلیون تومان عبور کردند.

همزمان بازار طلا هم تصویر روشنی از افت قدرت خرید ارائه می‌دهد. اسفند ۱۴۰۲ قیمت هر گرم طلای ۲۴ عیار حدود ۳.۱ میلیون تومان بود و بنابراین با ۲۵۰ میلیون تومان می‌شد حدود ۸۰ گرم طلا خرید. یک سال بعد، قیمت هر گرم به ۸.۱ میلیون تومان رسید و توان خرید این مبلغ به حدود ۳۰.۸ گرم کاهش یافت - ۶۲ درصد افت قدرت خرید در یک سال.

در اسفند ۱۴۰۴ که قیمت هر گرم طلای ۲۴ عیار به حدود ۲۳.۵ میلیون تومان رسید، ۲۵۰ میلیون تومان تنها برای خرید حدود ۱۰.۶ گرم طلا کافی بود؛ رقمی که تقریبا با قیمت یک گوشی آیفون ۱۶ پرومکس در آن روزها برابری می‌کرد. حالا دیگر آن گوشی را هم نمی‌توان خرید و باید سراغ مدل‌های ارزان‌تر رفت.

این مقایسه شاید از هر نمودار و آمار اقتصادی گویاتر باشد؛ پولی که روزی می‌توانست سقفی برای زندگی فراهم کند، حالا تنها از پس خرید یک کالای دیجیتال برمی‌آید. ۲۵۰ میلیون تومان در کمتر از یک دهه، از «سرمایه خرید خانه» به «بودجه خرید موبایل» تبدیل شده است؛ روایتی فشرده از آنچه بر اقتصاد و قدرت خرید ایرانیان گذشته است.