استراتژی جدید ایران برای دور زدن محاصره؛ تقویت مسیرهای جایگزین و تکیه بر خط ریلی چین
ایران برای مقابله با محاصره تنگه هرمز، تمرکز خود را بر استفاده از ظرفیتهای دریای خزر و شبکههای جادهای و ریلی چین معطوف کرده است. گزارشها حاکی از آن است که تعداد قطارهای باری در مسیر شهر «شیآن» به تهران، به دنبال شرایط جدید، افزایش قابلتوجهی یافته و از یک بار در هفته به هر سه یا چهار روز یک بار رسیده است.
بر اساس برخی گزارشها، ایران برای دور زدن محاصره آمریکا در تنگه هرمز به مسیرهای تجاری جایگزین روی آورده و از بندرهای شمالی، مرزهای زمینی و شبکه ریلی متصل به چین، برای فروش نفت و دریافت قطعات نظامی حیاتی، استفاده میکند.
نیویورکپست مینویسد با توجه به اینکه محاصره دریایی آمریکا عبور از تنگه هرمز را برای کشتیهای ایرانی عملا ناممکن کرده، جمهوری اسلامی ناچار شده است برای حفظ جریان صادرات خود و کاهش فشارهای اقتصادی، به روشهای جایگزین متوسل شود تا بتواند در برابر فشارهای آمریکا دوام بیاورد.
ایران به لحاظ جغرافیایی این مزیت را دارد که با هفت کشور بیش از شش هزار کیلومتر مرز زمینی و همچنین حدود ۷۰۰ کیلومتر خط ساحلی در امتداد دریای خزر دارد که امکان ادامه تجارت را برایش فراهم میکند.
با این حال، کارشناسان میگویند هیچیک از این مسیرها نمیتواند کاملا جایگزین بندرهای مسدودشده در اثر محاصره باشند.
رزماری کلانیک، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده «دفاع اولویتها» مستقر در واشنگتن، به رادیو آزاد اروپا گفت: «اقدامهایی مانند انتقال کالا به کشورهای همسایه از طریق کامیون میتواند اختلالهای ناشی از محاصره را تا حدی جبران کند، اما این جبران الزاما کامل و برابر، نخواهد بود.»
او افزود: «احتمال اینکه ایرانیها بتوانند با برخی ابتکارها و راهحلهای موقت، برای دور زدن محاصره ترامپ راهی پیدا کنند، تقریبا ۱۰۰ درصد است، چون این کشور هزاران کیلومتر مرز زمینی دارد.»
ایران با مساحتی حدود یک میلیون و ۶۴۵ هزار کیلومترمربع، تقریبا هماندازه بخش جنوبغربی آمریکا، شامل کل ایالت کالیفرنیا، است.
مسیرهای زمینی
پس از آنکه ناوهای آمریکایی تنگه هرمز و دریای عمان را بستند، جمهوری اسلامی برای جبران اختلال در تجارت، عمدتا به مرزهای زمینی خود روی آورد.
رئیس کمیته کانتینربری انجمن کشتیرانی تهران به رسانههای نزدیک به حکومت گفت که ایران میتواند تا ۴۰ درصد تجارت دریایی عادی خود را به مسیرهای زمینی منتقل کند.
حدود دو هفته پس از ۱۳ آوریل که آمریکا محاصره دریایی بر بندرهای ایران را اعمال کرد، پاکستان شش مسیر زمینی برای انتقال کالا از طریق مرز ایران ایجاد کرد تا ورود کالاهایی مانند برنج، گوشت و شیر خشک نوزاد ادامه یابد. سفیر جمهوری اسلامی در پاکستان نیز هفته گذشته با وزیر راهآهن این کشور دیدار کرد تا درباره افزایش حجم حمل بار میان دو کشور گفتگو کند.
ایران از طریق گذرگاه مرزی کاپیکویــرازی به ترکیه، هم به یکی از مهمترین شرکای تجاری خود، دسترسی دارد. شرکتهای حملونقل در استانبول به بلومبرگ گفتهاند که از زمان آغاز محاصره، ترافیک حمل بار در این مسیر افزایش یافته است.
صمد حسنزاده، رئیس اتاق بازرگانی تهران، روز یکشنبه ۲۰ اردیبهشتماه گفت در تلاش است با کسب موافقت ترکیه، سقف روزانه کامیونهای ایرانی عبوری از مرز را از ۲۰۰ به ۵۰۰ کامیون افزایش دهد.
دریای خزر
گرچه طی جنگ اخیر به شناورهای نظامی ایران در بندر انزلی در دریای خزر، خسارتهایی وارد شد، این پهنه آبی اکنون بهعنوان مسیر جایگزین تجاری میان تهران و روسیه استفاده میشود.
برخی مقامهای آمریکایی در گفتگو با نیویورکپست، مسکو را متهم کردند که قطعات پهپاد را از طریق دریای خزر به ایران منتقل میکند تا تهران که ۶۰ درصد زرادخانه پهپادی خود در جنگ از دست داده است، بتواند توان پهپادی خود را را حفظ کند
البته روسیه از طریق این پهنه دریایی محصور که بزرگترین دریاچه جهان به شمار میرود، علاوه بر کمکهای نظامی، کالاهای مختلفی نیز به ایران ارسال کرده است.
محمدرضا مرتضوی، رئیس انجمن صنایع غذایی ایران، میگوید تهران فعالانه در حال انتقال مسیر کالاها به دریای خزر است و چهار بندر بهصورت شبانهروزی برای جبران آثار محاصره فعالیت میکنند.
نفت از طریق راهآهن
پیش از آغاز جنگ، ایران بهطور متوسط روزانه ۱.۳۸ میلیون بشکه نفت به چین میفروخت، اما بنا بر اعلام شرکت تحلیلی کپلر، این صادرات در اثر محاصره آمریکا، مختل شده است.
از طرفی میدانهای نفتی ایران هم در صورت ادامه توقف صادرات، با خطر آسیب دائمی مواجهاند. به همین دلیل حکومت ایران تجارت ریلی با چین را افزایش داده و به دنبال توسعه این مسیرها برای اتصال بهتر به پکن است.
پیش از آغاز جنگ، تنها هفتهای یک قطار باری میان شهر شیآن در مرکز چین و تهران تردد میکرد، اما اکنون، منابع آگاه به بلومبرگ گفتهاند قطارها هر سه یا چهار روز یک بار حرکت میکنند.
هر قطار از شیآن حدود ۵۰ کانتینر استاندارد ۴۰ فوتی حمل میکند و ظرفیت مسیر ریلی در ماه مه بهطور کامل رزرو شده است.
همزمان با افزایش مبادلات ریلی از مسیر کریدور قزاقستانــترکمنستانــایران، حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان نفت ایران، هم تصریح کرد که صادرات نفت از طریق راهآهن «عملی و قابلاجرا» خواهد بود.