رژیم خبری ۲۰/۲۰؛ راهکاری برای حفظ آرامش ذهن در شرایط بحرانی
متخصصان حوزه سلامت روان تأکید میکنند تعیین زمان مشخص برای پیگیری اخبار میتواند به حفظ آرامش ذهن و افزایش توان سازگاری در شرایط بحران کمک کند.
دکتر محمد رضا مقدسی، مدیر و مؤسس خانه تابآوری با اشاره به مفهوم «رژیم خبری ۲۰/۲۰» تأکید کرد محدود کردن زمان پیگیری اخبار میتواند به حفظ کنترل ذهن، کاهش اضطراب و تقویت تابآوری روانی در شرایط بحرانی کمک کند.
در عصر ارتباطات، جریان اخبار و اطلاعات با سرعتی بسیار بالا در حال انتشار است. تلفنهای همراه، شبکههای اجتماعی و رسانههای آنلاین این امکان را فراهم کردهاند که افراد در هر لحظه از تازهترین رویدادهای جهان آگاه شوند. این دسترسی گسترده به اطلاعات از یک سو میتواند به افزایش آگاهی عمومی و تصمیمگیری بهتر کمک کند، اما از سوی دیگر در شرایط بحرانی ممکن است به عاملی برای افزایش فشار روانی تبدیل شود.
در دورههایی که اخبار مربوط به بحرانها، جنگها یا حوادث ناگوار بخش قابل توجهی از محتوای رسانهها را تشکیل میدهد، بسیاری از افراد ناخواسته در چرخه پیگیری مداوم اخبار گرفتار میشوند. اعلانهای خبری، پیامهای شبکههای اجتماعی و تصاویر مرتبط با رویدادهای نگرانکننده میتوانند احساس ناامنی و اضطراب را تشدید کنند. در چنین شرایطی ذهن انسان به طور مداوم در معرض اطلاعات هیجانی قرار میگیرد و فرصت کافی برای آرام شدن و بازگشت به تعادل پیدا نمیکند.
به گفته دکتر محمدرضا مقدسی، مدیر و مؤسس خانه تابآوری، یکی از راهکارهایی که در سالهای اخیر از سوی متخصصان سلامت روان مطرح شده «رژیم خبری ۲۰/۲۰» است. این رویکرد تلاش میکند میان نیاز به آگاهی از رویدادهای مهم و حفظ سلامت روانی افراد تعادل ایجاد کند.
بر اساس این روش، پیشنهاد میشود افراد پیگیری اخبار را به دو نوبت در روز و هر بار حداکثر بیست دقیقه محدود کنند. در فاصله میان این دو نوبت، فرد میتواند ذهن خود را به فعالیتهای دیگر اختصاص دهد و از قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار اضطرابآور فاصله بگیرد.
متخصصان حوزه روانشناسی معتقدند مصرف بیوقفه اخبار بهویژه در زمان بحران میتواند باعث فرسودگی ذهنی، افزایش اضطراب و احساس ناتوانی شود. در چنین شرایطی مدیریت آگاهانه جریان اطلاعات اهمیت زیادی پیدا میکند.
مفهوم «رژیم مصرف اطلاعات» در اینجا شباهت زیادی به رژیم غذایی دارد. همانگونه که مصرف بیش از اندازه غذاهای ناسالم میتواند سلامت جسم را به خطر بیندازد، دریافت بیوقفه و کنترلنشده اطلاعات نیز ممکن است به سلامت روان آسیب بزند. در واقع، رژیم خبری به این معناست که فرد آگاهانه تصمیم بگیرد چه مقدار خبر، از چه منابعی و در چه زمانی دریافت کند.
یکی از مشکلات رایج در زمان بحران پدیدهای است که از آن با عنوان «غرقشدگی خبری» یاد میشود. در این وضعیت افراد به طور مداوم تلفن همراه، شبکههای اجتماعی یا سایتهای خبری را بررسی میکنند تا از آخرین تحولات مطلع شوند. هرچند این رفتار در ظاهر منطقی به نظر میرسد، اما در عمل اغلب باعث افزایش اضطراب میشود؛ زیرا بسیاری از اخبار بحرانها حاوی روایتها و تصاویری هستند که احساس تهدید و نااطمینانی را تشدید میکنند.
وقتی مغز انسان به طور پیوسته در معرض چنین اطلاعاتی قرار میگیرد، سیستم هشدار درونی بدن فعال میماند و فرد احساس میکند همواره در شرایط خطر قرار دارد. رژیم خبری ۲۰/۲۰ تلاش میکند این چرخه را متوقف کند و به ذهن فرصت دهد تا در فاصله میان دریافت اخبار آرام شود.
در این میان، توجه به منابع معتبر خبری نیز اهمیت زیادی دارد. در شرایط بحران، شایعات و اطلاعات نادرست به سرعت در شبکههای اجتماعی منتشر میشوند و میتوانند ترس و سردرگمی را افزایش دهند. بنابراین توصیه میشود افراد اخبار مورد نیاز خود را از منابع رسمی و قابل اعتماد دریافت کنند.
بخش مهم دیگر این رویکرد، اختصاص دادن زمان بیشتر به فعالیتهایی است که احساس کنترل و اثرگذاری فرد را تقویت میکنند. فعالیتهایی مانند ورزش، مطالعه، یادگیری مهارتهای جدید، انجام کارهای خلاقانه یا گذراندن وقت با خانواده و دوستان میتواند به فرد یادآوری کند که زندگی همچنان دارای بخشهایی است که او در آن نقش فعال دارد.
دکتر مقدسی معتقد است یکی از عوامل مهم در تقویت تابآوری، حفظ حس کنترل شخصی است. زمانی که فرد احساس کند میتواند بر برخی جنبههای زندگی خود اثر بگذارد و در برابر رویدادها کاملاً منفعل نیست، توان روانی او برای مواجهه با فشارها افزایش مییابد.
پژوهشها نیز نشان میدهند افرادی که در شرایط بحران همچنان احساس اثرگذاری و کنترل نسبی بر زندگی خود دارند، کمتر دچار اضطراب شدید یا احساس درماندگی میشوند. به همین دلیل مدیریت آگاهانه جریان اخبار میتواند به حفظ تعادل روانی کمک کند.
در کنار این موضوع، ارتباطات اجتماعی نیز نقش مهمی در کاهش فشارهای روانی دارد. گفتوگو با دوستان، حضور در جمع خانواده یا مشارکت در فعالیتهای اجتماعی میتواند احساس تعلق و حمایت اجتماعی را تقویت کند و از شدت استرس بکاهد.
در نهایت میتوان گفت رژیم خبری ۲۰/۲۰ راهبردی برای مدیریت مصرف اطلاعات در عصر رسانههاست. این رویکرد به افراد یادآوری میکند که آگاهی از رویدادهای مهم ضروری است، اما قرار گرفتن دائمی در معرض اخبار منفی میتواند به سلامت روان آسیب بزند.
مدیریت زمان دریافت اخبار و اختصاص دادن بخش بیشتری از روز به فعالیتهای سازنده و روابط انسانی میتواند به حفظ آرامش ذهن و افزایش توان سازگاری افراد در مواجهه با شرایط دشوار کمک کند.