«طلای خزنده»: ماجرای تلاش برای قاچاق ۹۰ هزار زالو به ترکیه چیست؟
مقامهای فرودگاه استانبول چند روز پیش از ناکام ماندن تلاش برای ورود ۹۰ هزار زالو به ترکیه خبر دادند؛ محمولهای غیرمعمول که در مقایسه با پروندههای رایج قاچاق مواد مخدر، ارز یا اشیای تاریخی، توجه رسانهها را جلب کرد.
با وجود ظاهر عجیب این خبر، ارزش اقتصادی این موجودات کوچک انگیزه قاچاق آنها را روشن میکند. دکتر سمیر جودت بلال، استاد انگلشناسی در مرکز پژوهشهای دانشگاه صلاحالدین اربیل، میگوید زالوها برای تحقیقات دانشگاهی بهطور قانونی با قیمتی بین ۳ تا ۵ دلار تهیه میشوند، اما در بازار سیاه که از طریق صفحات اینترنتی اداره میشود، هر زالو تا ۲۰ دلار فروخته میشود.
زالو که بهطور طبیعی در رودخانهها، دریاچهها و تالابها زندگی میکند، بهدلیل کاربردهای پزشکیاش اهمیت دارد؛ کاربردی که سابقه آن به حدود ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد و نقش آن حتی در نقوش مقبرههای مصر باستان دیده شده است. تجارت این جانور در قرنهای هجدهم و نوزدهم رونق داشت، اما با پیشرفت پزشکی و تغییر روشهای درمانی در اوایل قرن بیستم رو به افول گذاشت. از دهه ۱۹۶۰ دوباره توجهها به آن جلب شد و از دهه ۱۹۸۰ با شناسایی بیش از ۱۰۰ ماده مفید در بزاق زالو، از جمله مواد ضدالتهاب، آنتیبیوتیک و مسکن، استفاده از آن گسترش یافت.
امروزه تمرکز اصلی بر کاربرد زالو در جراحیهای ترمیمی و زیبایی است، بهویژه در مواردی مانند پیوند پوست یا بازپیوند انگشتان و گوشها که مشکل اصلی، تخلیه خون وریدیِ تجمعیافته است. دکتر سمیر توضیح میدهد زالو با ترشح موادی مانند هیرودین که مانع انعقاد خون میشود، به بهبود جریان خون کمک میکند و اغلب بهدلیل وجود مواد بیحسکننده در بزاقش، گزش آن درد محسوسی ایجاد نمیکند. نتایج استفاده از زالو در جراحی کودکی در فرانسه که دچار قطع کامل لب پایین و چانه شده بود، در نشریه «جورنال آو استوماتولوژی اورال اند مکسیلوفاشیال سرجری» منتشر شده است.
به گفته پژوهشگران، افزایش تقاضا و کاهش منابع طبیعی بهدلیل صید بیرویه، به شکلگیری بازار سیاه انجامیده است. در این بازار گاه گونههای غیرپزشکی مانند «هیرودو دیکورا» بهجای گونههای مؤثر عرضه میشوند. گونههای پرتقاضا در بازار جهانی شامل «هیرودو مدیسینالیس»، «هیرودو نیپونکا»، «هیرودو وربانا» و «هیرودو اورینتالیس» هستند.
پژوهشگران دانشگاه صلاحالدین ثبت نخستین نمونه «هیرودو مدیسینالیس» را در سال ۲۰۲۴ و گونه «هیرودو اورینتالیس» را در سال ۲۰۲۵ در کردستان عراق اعلام کردند. همزمان کارشناسان درباره پیامدهای زیستمحیطی جابهجایی این گونهها و خطر برهم خوردن توازن اکوسیستمهای آب شیرین هشدار دادهاند، بهویژه در شرایطی که تغییرات اقلیمی به گسترش زیستگاه این جانور کمک میکند.