سند ۲۰۳۰ یونسکو؛ از تصویب و اجرای مشروط تا لغو در ایران
سند ۲۰۳۰ با هدف ترسیم چارچوب جهانی توسعه پایدار و آموزش تدوین شد، اما ورود آن به نظام آموزشی ایران با واکنشهای گسترده سیاسی و فرهنگی روبهرو شد؛ اختلافی که در نهایت به توقف اجرا و لغو رسمی آن انجامید.
سند ۲۰۳۰ یونسکو که در چارچوب اهداف توسعه پایدار سازمان ملل تدوین شد، از سال ۱۳۹۵ به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات حوزه آموزش در ایران تبدیل شد؛ سندی که پس از واکنشهای گسترده سیاسی و فرهنگی، در نهایت اجرای آن متوقف و در ۲۲ شهریور ۱۴۰۰ دستور لغو آن صادر شد.
سند ۲۰۳۰ یونسکو چه اهدافی داشت؟
سند ۲۰۳۰ یونسکو بخشی از دستور کار جهانی توسعه پایدار است که در سال ۲۰۱۵ در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید و جایگزین اهداف توسعه هزاره شد. این برنامه شامل ۱۷ هدف اصلی و ۱۶۹ هدف ویژه است و موضوعاتی از جمله آموزش، برابری، کاهش فقر، سلامت، توسعه پایدار و ارتقای کیفیت زندگی را دنبال میکند. ایران نیز در شمار کشورهای حاضر در این روند بینالمللی قرار داشت.
در آذرماه ۱۳۹۵، سند ملی آموزش ۲۰۳۰ در ایران با هدف هماهنگسازی برخی برنامههای آموزشی با چارچوب جهانی آموزش ۲۰۳۰ رونمایی شد. تدوین این چارچوب در ایران با مشارکت نهادهای مرتبط با آموزش و همکاری کمیسیون ملی یونسکو دنبال شد، اما از همان ابتدا با پرسشها و مخالفتهایی در میان برخی جریانهای سیاسی و فرهنگی مواجه شد.
چرا سند ۲۰۳۰ در ایران جنجالی شد؟
مخالفتها با سند ۲۰۳۰ در سال ۱۳۹۶ شدت گرفت. رهبر جمهوری اسلامی ایران در اردیبهشت و خرداد همان سال نسبت به اجرای این سند انتقاد کرد و بر ضرورت حفظ استقلال نظام آموزشی و انطباق برنامههای آموزشی با اسناد بالادستی داخلی تأکید داشت. در همین دوره، موضوع سند ۲۰۳۰ به یکی از محورهای مهم اختلاف میان دولت، مجلس و برخی نهادهای فرهنگی تبدیل شد.
در مقابل، دولت وقت اعلام میکرد که اجرای مفاد سند با تحفظ و با رعایت قوانین، ارزشها و اولویتهای ملی انجام خواهد شد و «چارچوب اقدام آموزش ۲۰۳۰» یک سند الزامآور بینالمللی به شمار نمیرود. مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز مواضع متفاوتی درباره نحوه بررسی و اعتبار آن مطرح کردند.
در ۲۳ خرداد ۱۳۹۶، شورای عالی انقلاب فرهنگی اعلام کرد که مبنای عمل در حوزه آموزش باید اسناد بالادستی داخلی، از جمله «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» باشد و هر سند یا موضوع مغایر با این چارچوب، نمیتواند مبنای عمل قرار گیرد. این تصمیم عملاً اجرای سند ۲۰۳۰ در ایران را متوقف کرد.
در نهایت، در ۲۲ شهریور ۱۴۰۰، ابراهیم رئیسی دستور لغو سند ۲۰۳۰ را صادر کرد و به این ترتیب، پرونده یکی از بحثبرانگیزترین اسناد آموزشی سالهای اخیر در ایران وارد مرحله نهایی شد. مناقشه درباره سند ۲۰۳۰ همچنان از نمونههای مهم اختلافنظر درباره نسبت میان اسناد بینالمللی، سیاستهای ملی و نظام آموزشی ایران به شمار میرود.
