۱۶ مرداد ۱۳۵۹؛ جهاد دانشگاهی چگونه متولد شد و مسیر علمی کشور را تغییر داد؟
جهاد دانشگاهی در ۱۶ مرداد ۱۳۵۹ با هدف ساماندهی ظرفیتهای علمی و فرهنگی دانشگاهها پس از انقلاب فرهنگی تشکیل شد؛ نهادی که بعدها به یکی از مجموعههای اثرگذار در حوزه پژوهش، فناوری و فعالیتهای علمی کشور تبدیل شد.
جهاد دانشگاهی یکی از نهادهای برآمده از انقلاب اسلامی است که با هدف پیوند میان فعالیتهای علمی، فرهنگی و اجرایی دانشگاهها شکل گرفت. این نهاد در ۱۶ مرداد ۱۳۵۹، پس از تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی و در شرایط تعطیلی دانشگاهها، برای جذب و بهکارگیری استادان، دانشجویان و نیروهای فرهنگی آزادشده تشکیل شد.
پیش از تشکیل جهاد دانشگاهی، در ۲۳ خرداد ۱۳۵۹ امام خمینی(ره) دستور تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی را صادر کردند. این ستاد مأموریت داشت برنامههای آموزشی دانشگاهها را بازنگری کند، به مسائل فرهنگی جامعه بپردازد و زمینه تحول نظام آموزشی کشور را فراهم کند. با تعطیلی دانشگاهها، ضرورت استفاده از ظرفیت استادان و دانشجویان برای انجام فعالیتهای علمی و فرهنگی بیشتر احساس شد و در همین مسیر، جهاد دانشگاهی شکل گرفت.
هدف اولیه این نهاد، انجام امور اجرایی مرتبط با دانشگاهها، کمک به ستاد انقلاب فرهنگی و تحقق اهداف اعلامشده در حوزه علم و فرهنگ بود. در این دوره، بسیاری از نیروهای دانشگاهی در قالب فعالیتهای جهادی در بخشهای مختلف کشور مشغول شدند و بخشی از توان علمی دانشگاهها برای انجام مأموریتهای جدید به کار گرفته شد.
با آغاز جنگ تحمیلی در شهریور ۱۳۵۹، مسیر فعالیتهای جهاد دانشگاهی نیز تا حدی تغییر کرد. این نهاد بخشی از امکانات و ظرفیتهای خود را در اختیار دفاع مقدس قرار داد و در کنار فعالیتهای علمی و فرهنگی، در پشتیبانی از جبههها نیز نقشآفرینی کرد. در همین دوره، اساسنامه جهاد دانشگاهی تدوین شد تا چارچوب فعالیتهای آن مشخص شود.
جهاد دانشگاهی در طول بیش از چهار دهه فعالیت، دورههای مختلفی را پشت سر گذاشته است. دوره نخست، از سال ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۴، بیشتر به شکلگیری ساختار این نهاد، مدیریت شرایط تعطیلی دانشگاهها و آمادهسازی برای بازگشایی مراکز آموزش عالی مربوط میشد.
از سال ۱۳۶۴ تا اوایل دهه ۱۳۷۰، جهاد دانشگاهی وارد مرحله جدیدی از فعالیت شد و تغییراتی در ساختار مدیریتی آن ایجاد شد. در ادامه نیز از سال ۱۳۷۱ با تغییر ساختار سازمانی، این نهاد از شکل شورایی فاصله گرفت و به سازمانی با رئیس و هیئت امنا تبدیل شد.
از سال ۱۳۷۶ به بعد، جهاد دانشگاهی بیشتر به سمت فعالیتهای پژوهشی، فناوری و علمی حرکت کرد و با توسعه مراکز تحقیقاتی، دستاوردهای متعددی در حوزههای علمی به دست آورد. این دوره را میتوان مرحله شکوفایی پژوهشی جهاد دانشگاهی دانست.
امروز جهاد دانشگاهی به عنوان نهادی علمی و پژوهشی، در حوزههایی مانند فناوری، تحقیقات کاربردی، آموزش، فرهنگ و توسعه علمی فعالیت میکند و همچنان یکی از مجموعههای مهم کشور در اتصال دانشگاه با نیازهای جامعه محسوب میشود.
