۳ گلوگاه انرژی جهان زیر فشار/چرا قیمت نفت دوباره صعودی شد؟

همزمان با فروکش نسبی تنش‌ها در هفته‌های گذشته، بسیاری از معامله‌گران بازار نفت تصور می‌کردند ریسک ژئوپلیتیکی ناشی از درگیری‌های اخیر در خاورمیانه تا حد زیادی از قیمت نفت حذف شده است. کاهش قیمت نفت برنت تا محدوده 73 دلار، افت اختلاف قیمت قراردادهای آتی و بازگشت نسبی آرامش به بازار نیز این برداشت را تقویت کرد.

با این حال، یک گزارش تحلیلی منتشرشده در رسانه تخصصی The Merchant's News معتقد است رخدادهای روزهای اخیر نشان می‌دهد بازار جهانی انرژی شاید در ارزیابی ریسک‌های موجود دچار خوش‌بینی زودهنگام شده است؛ چراکه همزمان سه مسیر راهبردی انتقال انرژی شامل تنگه هرمز، باب‌المندب و مسیر صادرات نفت دریای سیاه با تنش و اختلال مواجه شده‌اند.

به اعتقاد نویسنده این گزارش، همین همزمانی باعث شده است «پرمیوم جنگ» بار دیگر به بازار نفت بازگردد و قیمت‌ها ظرف مدت کوتاهی جهش قابل توجهی را تجربه کنند.

بازگشت سریع قیمت نفت پس از سقوط ژوئن

بر اساس این گزارش، نفت برنت در 23 ژوئن تا محدوده 73.74 دلار کاهش یافته بود؛ سطحی که تقریباً معادل قیمت‌های پیش از آغاز تنش‌های نظامی محسوب می‌شد و بسیاری از فعالان بازار آن را نشانه پایان ریسک‌های ژئوپلیتیکی ارزیابی کردند.

اما تنها طی چند هفته، شرایط تغییر کرد و قیمت نفت برنت دوباره تا حوالی 90 دلار افزایش یافت و حتی در معاملات روزانه به نزدیکی 92 دلار نیز رسید. نفت وست‌تگزاس اینترمدیت (WTI) نیز به محدوده 84 دلار بازگشت. به نوشته این رسانه، افزایش بیش از 20 درصدی قیمت نفت در کمتر از یک ماه، بیانگر آن است که بازار دوباره ناچار شده ریسک‌های ناشی از تحولات ژئوپلیتیکی را در قیمت‌ها لحاظ کند.

همچنین اختلاف قیمت قراردادهای نقدی و آتی نفت برنت که پیش‌تر کاهش یافته بود، مجدداً وارد وضعیت Backwardation شده است؛ وضعیتی که معمولاً نشان‌دهنده نگرانی بازار نسبت به کمبود عرضه در کوتاه‌مدت است.

تنگه هرمز؛ مهم‌ترین گلوگاه انرژی جهان

 تنگه هرمز را مهم‌ترین نقطه آسیب‌پذیر بازار جهانی انرژی معرفی می‌کند. بر اساس داده‌های ارائه‌شده، روزانه حدود 20.3 میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از این مسیر عبور می‌کند که معادل حدود 30 درصد تجارت دریایی نفت جهان است. همچنین نزدیک به یک‌پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) نیز از این آبراه راهبردی انجام می‌شود.

در ادامه گزارش آمده است که اگرچه تنگه هرمز به‌صورت رسمی بسته نشده، اما کاهش شدید تردد نفتکش‌ها، افزایش هزینه‌های بیمه و نگرانی شرکت‌های کشتیرانی موجب شده آثار عملی اختلال در این مسیر بیش از گذشته نمایان شود. نویسنده همچنین به کاهش محسوس تعداد عبور نفتکش‌ها در برخی روزهای اخیر اشاره کرده و معتقد است که حتی بدون اعلام رسمی بسته شدن تنگه، ریسک‌های امنیتی می‌تواند جریان تجارت انرژی را با اختلال روبه‌رو کند.

از سوی دیگر، صادرات LNG نیز به گفته این گزارش کاهش محسوسی داشته و بسیاری از شرکت‌های کشتیرانی ترجیح داده‌اند تا روشن‌تر شدن شرایط امنیتی از ورود به منطقه خودداری کنند.

باب‌المندب؛ تهدید علیه مسیر جایگزین عربستان

این گزارش در ادامه، دریای سرخ و تنگه باب‌المندب را دومین نقطه بحرانی بازار انرژی معرفی می‌کند. به نوشته این رسانه، تهدیدهای اخیر علیه تأسیسات نفتی عربستان و احتمال افزایش تنش در دریای سرخ، اهمیت این منطقه را بیش از گذشته افزایش داده است.

باب‌المندب روزانه بین 4.2 تا 4.9 میلیون بشکه نفت را جابه‌جا می‌کند و یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت به اروپا از طریق کانال سوئز و خط لوله SUMED به شمار می‌رود. نویسنده تأکید می‌کند که در صورت بروز اختلال در تنگه هرمز، مهم‌ترین مسیر جایگزین عربستان برای صادرات نفت، بندر ینبع در ساحل دریای سرخ است؛ اما اگر باب‌المندب نیز ناامن شود، این مسیر جایگزین نیز با محدودیت روبه‌رو خواهد شد. البته نویسنده تصریح می‌کند که تاکنون کاهش قطعی در حجم صادرات از بندر ینبع یا عبور کشتی‌ها از باب‌المندب به ثبت نرسیده و این بخش از تحلیل بیشتر مبتنی بر ارزیابی ریسک‌های آینده است تا وقوع بالفعل اختلال.

دریای سیاه؛ سومین جبهه فشار بر بازار نفت

 سومین عامل نگرانی بازار، تحولات دریای سیاه است. در این گزارش آمده است که پس از آسیب دیدن دو نفتکش، بارگیری نفت از پایانه صادراتی کنسرسیوم خط لوله خزر (CPC) در نزدیکی بندر نووراسییسک متوقف شده است. این مسیر یکی از مهم‌ترین کانال‌های صادرات نفت قزاقستان محسوب می‌شود و نفت صادراتی آن از طریق تنگه‌های ترکیه وارد بازارهای جهانی می‌شود. نویسنده با وجود آنکه از اعلام میزان دقیق کاهش صادرات خودداری می‌کند، معتقد است همزمانی اختلال در این مسیر با تنش‌های خاورمیانه فشار مضاعفی بر بازار جهانی نفت وارد کرده است.

همزمانی سه بحران؛ عامل اصلی نگرانی بازار

جمع‌بندی این گزارش آن است که نگرانی اصلی صرفاً وقوع اختلال در یکی از مسیرهای انتقال نفت نیست، بلکه همزمان شدن ریسک در سه گلوگاه مهم انرژی جهان است. به اعتقاد نویسنده، بازار طی هفته‌های گذشته تصور می‌کرد بازگشایی مجدد تنگه هرمز به معنای پایان ریسک‌های ژئوپلیتیکی است، اما تحولات اخیر نشان می‌دهد که همچنان بخش قابل توجهی از تجارت جهانی انرژی در معرض نااطمینانی قرار دارد.

در پایان این تحلیل تأکید شده است که هرگونه اختلال همزمان در این سه مسیر، علاوه بر افزایش هزینه حمل‌ونقل و بیمه نفتکش‌ها، می‌تواند موجب افزایش دوباره قیمت نفت و تشدید نوسانات بازار جهانی انرژی شود؛ موضوعی که به باور نویسنده، فعالان بازار نباید آن را صرفاً یک شوک مقطعی تلقی کنند، بلکه باید آن را نشانه بازگشت ریسک ساختاری به بازار نفت بدانند.